مقايسه مباني فلسفي گزاره هاي اخلاقي در انديشه كانت و حايري يزدي

هر مكتب اخلاقي بنا بر اصول موضوعۀ مقبولش، بايدها ونبايدهاي اخلاقي متفاوتي ارائه مي‌دهد. از نظر كانت، علم، معرفتى است كه واجد قضاياى تأليفى پيشينى و لذا كلي و ضروري است. هر معرفتى كه عارى از آنها باشد، شايسته اطلاق نام علم نيست. اخلاق نيز به عنوان يك علم، واجد احكام تأليفى پيشينى است. «بايد»هاي اخلاقي هيچ گاه از تجربه ناشى نمى‏شود؛ يعنى از «هست» نمى‏توان «بايد» را استنتاج كرد. او اين اصول را ناشي از صورت هاي ذهني و قواعدى عقلي مي‌داند. برخلاف وي، متفكر معاصر مسلمان حائري يزدي همه بايسته‌ها را به هستي‌ها ارجاع داده و آنها را به عنوان وجوب بالغير تفسير مي‌كند. در بحث انقسام عقل به نظري و عملي نيز، كانت منشأ اخلاق را عقل عملي يعني مابعدالطبيعه‌اي غير تجربي و حقيقي دانسته كه متعلق خود را به گونه اي واقعيت مي‌بخشد؛ اما به باور حائري يزدي تنها يك قوه عقل نظري وجود دارد كه گاهي در خارج منتهي به عمل شده و به نام عقل عملي موسوم مي گردد. در اين مقاله تلاش شده است تا با استفاده از روش تحليل و مقايسه طرحي از مباني فلسفي اين دو فيلسوف كه سبب تفاوت در ديدگاه آنها شده است، مورد بررسي قرار گيرد.