خوانش معنايي انگاره‌هاي ماندالا در الگوي خانه‌هاي قاجاري بهنام و قدكي تبريز

از دوره قاجار تبريز خانه هاي بسيار ارزشمندي بجاي مانده است كه يكي از آنها بهنام و ديگري قدكي است كه داراي سردر و هشتي مشتركي مي باشند و به نظر مي رسد مفاهيم پنهاني وراي پلان معماري آنها وجود دارد. پرداختن به مسئله معنا و يافتن لايه هاي عميق در حوزه معماري امري اجتناب ناپذير است؛ از اين رو در اين مقاله در جهت يافتن اين مفاهيم و ارتباط بين اين دو بنا از لحاظ استفاده از مفاهيم كهن الگويي پرداخته شده است. سؤالات اصلي تحقيق بدين شكل مطرح مي شود: 1. كهن الگوي ماندالا چگونه در كالبد معماري خانه‌هاي قدكي و بهنام تبريز نمود پيدا كرده است؟ 2. تجلي معنايي بر اساس مفاهيم كهن‌الگويي ماندالا در خانه‌هاي بهنام و قدكي چگونه است؟ هدف اين پژوهش يافتن الگوهاي بنيادين به عنوان زبان مشترك براي تداوم معماري اين خانه‌هاست. در اين پژوهش كهن الگوي ماندالا با خوانش نشانه‌شناختي از طريق صورت هاي بنيادين، انگاره ها و بازنمايي مفاهيم‌اش قابل بازيابي است. با توجه به تاريخي- تحليلي بودن پژوهش و مقايسه ي تطبيقي خانه هاي مورد مطالعه، به شكل كيفي و توصيفي به جمع بندي پرداخته شده است، در عين حال با توجه به رويكرد نظري آن، از رويكرد نشانه-شناختي براي استخراج رمزگان و معنا استفاده شده است. با استناد به روش نشانه‌شناسي لايه‌اي، از تبديل داده ها به الگوهاي پارادايمي كه نشان‌دهنده حضور ماندالا در شكل گيري ساختار خانه هاي مورد مطالعه هستند، استفاده شده است. در ادامه تحليل معنايي هريك از انگاره هاي ماندالايي در نمونه هاي مورد مطالعه صورت گرفته است. نتيجه پژوهش نشان از ردپاي نمود انگاره هاي ماندالايي چون اعداد و الگوهاي هندسي مشخص است. پايه هاي نخستين معماري خانه هاي بهنام و قدكي در قالب شكل هاي هندسي ساده، منظم و قائم به مركز شامل دايره، چندضلعي هاي منتظم و مربع است كه در تركيبي ماندالاوار توسعه يافته اند و داراي ماهيت كهن‌الگويي اند.