تحليل ساختاري- تفسيري نشانگرهاي كژرفتاري ‌هاي دانشگاهي در آموزش عالي ايران: يك مطالعه آميخته

هدف: دانشگاه يكي از اركان اساسي و تعيين‌كننده پيشرفت و توسعه هر كشوري است. يكي از بزرگ‌ترين معضلاتي كه سلامت اين ركن تأثيرگذار را به خطر مي اندازد، پديده ي مخرب كژرفتاري است. جهت پيش گيري و كاهش اثرات اين معضل كه گريبان گير آموزش عالي كشور شده است پيش از هر چيز بايد نشانگرهاي كژرفتاري  مشخص شوند. هدف اين پژوهش، تحليل ساختاري-تفسيري نشانگرهاي كژرفتاري  در آموزش عالي ايران است. روش: پژوهش حاضر يك تحقيق آميخته- متوالي اكتشافي است كه داده‌هاي آن طي دو مرحله (كيفي، كمي) جمع‌آوري شده است. در مرحله اول (كيفي) گردآوري اطلاعات از دو روش مصاحبه بدون ساختار با صاحب‌نظران و تحليل سخنراني‌ها و مصاحبه‌هاي صاحب‌نظران انجام شد. در گام اول با استفاده از روش نمونه‌گيري هدفمند- گلوله برفي و معيار «اشباع نظري» با 17 نفر از اساتيد و خبرگان دانشگاهي مصاحبه بدون ساختار انجام گرفت. در گام دوم 12 سخنراني و مصاحبه صاحب‌نظران در رسانه‌هاي مختلف به‌صورت هدفمند انتخاب و همانند مصاحبه‌ها به روش تحليل مضمون مورد تجزيه‌وتحليل قرار گرفت. در مرحله دوم (كمي) به‌منظور گردآوري داده‌ها پرسشنامه تدوين‌شده در اختيار گروه كانوني متشكل از 8 نفر از اعضاي هيئت‌علمي قرار داده شد. جهت تعيين ارتباط بين نشانگرها و دستيابي به الگوي ساختاري تفسيري آن از روش مدل‌سازي ساختاري- تفسيري (ISM) استفاده شد. يافته‌ها: نتايج نشان داد، نشانگرهاي كژرفتاري  در سيستم آموزش عالي به ترتيب اولويت عبارت‌اند از: مدرك فروشي، قلدري در آموزش عالي استثمار و برده‌داري علمي، تيم سازي منفي، پارتي‌بازي و رفيق‌بازي، تقلب و سرقت علمي، شكل‌گيري بنگاه‌هاي فروش توليدات علمي، جامعه‌پذيري فاسد و هويت‌يابي كاذب. نتايج: در پژوهش حاضر با رويكرد ساختاري-تفسيري نشانگرهاي كژرفتاري  در نظام آموزش عالي ايران در پنج سطح اولويت‌بندي شدند. به‌طوري‌كه در سطح يك نشانگر «هويت‌يابي كاذب» به‌عنوان تأثيرپذيرترين نشانگر و در سطح پنج سه نشانگر «مدرك فروشي»، «قلدري در آموزش عالي» و «استثمار علمي» به‌عنوان تأثيرگذارترين سطح قرار گرفتند. به‌طوركلي نتايج پژوهش با شناسايي نشانگرها و اولويت بندي آن‌ها، امكان درك بهتر موضوع و اتخاذ اقدامات مناسب در راستاي جلوگيري و كاهش كژرفتاري ‌هاي دانشگاهي را فراهم آورده است.