تحليل محتوايي حكايتِ «گازُر و خر او» در مثنوي

اعمالِ قواعدي خاص در اسلوب، زبان و لحن روايت‌هاي گوناگون، يك حكايت را در بافتارِ متن نظم مي‌بخشد. حكايت «گازُر و خر او» برگرفته از كليله‌ودمنه، در مثنوي به‌گونه‌اي ديگر بازآفريني مي‌شود و مولانا آن را در روايتي متمايز به كار مي‌برد. هدف اصلي اين پژوهش، مقايسه دو روايت مختلف از حكايت مزبور با توجه به زمينه متن، بررسي تطور و بسط مفاهيم آن در حين گذار از شكلي ادبي به متني عرفاني، تحليل محتوايي، تبيين مضامين اين حكايت و چگونگي آن در قالب روايتي ويژه در مثنوي است. اين پژوهش با استفاده از تحليل محتوا و معيارهاي نقد و نظريه، به تشريح دلايلي مي‌پردازد كه مقاصد مولانا را در بازرواييِ حكايت كليله‌ودمنه تفسير مي‌كند. در اشاره به دستاوردهاي پژوهش حاضر مي‌توان گفت مولانا با توسل به‌نوعي شگرد سخن‌پردازي، افكار و اعمال شخصيت‌هاي اصليِ حكايت را نماينده دو گروه مي‌خواند تا اغراض قصة خود را در تبيين توبه صحيح تشريح نمايد و روابط آن را با اصطلاحات وابسته‌اي همچون كسب، توكل، تقليد و تحقيق در روايتي نو بسنجد. مولانا در اين تأويلِ نوين با استفاده از قابليت‌هاي زبانِ عرفان و خرده‌حكاياتي ديگر براي تشريح مبانيِ موضوع و دلالت‌هاي گسترده آن، بر فهم اسرارِ باطني از طريق نماد‌ها تأكيد مي‌كند و در اشاره به ماجراي شخصيت‌ها و تحليل گفتمان آن‌ها، درون‌مايه را براي درك معانيِ ضمني در بطن حكايتي تازه مي‌گسترد.