بررسي واقعه‌ عرفاني و نماد‌شناسي آن به مثابۀ تجربه‌اي ديني

«واقعه»، حالتي در عرفان اسلامي است كه با آداب و شرايطي (خلوت‌گزيني، استغراق در ذكر و امثال اين موارد) حاصل مي‌شود و سالك با آن به معرفتي تازه مي‌رسد و رهيافتي به عالم معنا مي‌يابد كه جايگاهش را در سير و سلوك روشن مي‌كند. واقعه، اغلب در قالب اشكال، انوار، الوان و غيره پديدار و با نظر پير، تأويل و تفسير مي‌شود. پژوهش حاضر پس از تعريف و بررسي مفهوم واقعه و بيان اهميت ايدئولوژيك آن، به ديدگاه ذات‌گرايان و ساختارگرايان درباره‌ تجربه ديني پرداخته است. دسته‌بندي شش‌گانۀ ديويس از تجارب ديني با تأكيد بر مانعه‌‌الجمع نبودن آن ها بيان و سپس واقعۀ عرفاني از منظر تجربه‌اي تفسيري، شبه‌حسّي (با تأكيد به واقع‌نمايي و غيروهمي بودن آن) و عرفاني (با مطالعه‌ منظومه سلوك طريقت كبرويه) تبيين مي‌شود. سرانجام نظرات كتز دربارۀ زمينه‌مندي تجربه عرفاني بيان مي‌شود. كتز معتقد است كه تجربه در خلاء روي نمي‌دهد و حاصل تعامل دو سويه عارف با باورها، سنّت، تجارب ديگر و محيط است. علاوه بر اين، حضور اسوه (راهنما) نيز در شكل‌گيري، جهت‌دهي و تأويل تجربه عرفاني اهميت دارد. اين نظريه در حوزه واقعات عرفاني با بررسي آداب و شرايط واقعه كه در چارچوبِ سنّتِ دينيِ معيّن روي مي‌دهد و نيز نقش پير در شكل‌گيري و معنابخشي به آن، بيان مي‌شود. در هر بخش از پژوهش حاضر، براي تبيين مباحث مطرح شده، با ارجاع به منابع و تذكره‌هاي عرفاني، به ذكر واقعات از مشايخ صوفيه پرداخته شده است.