تحليل سير تحول ريخت‌شناسي- عملكردي فضاهاي خريد در شهر تبريز

تغيير شكل فضاهاي سنتي خريد از بازار و خيابان به ساخت‌و‌ساز بي‌رويه مراكز خريد، باعث‌ شده تا «مال‌سازي» تبديل به رويكرد غالب مديريت شهري شود. انواع فضاهاي خريد، بي‌آن‌ كه شناخت جامعي نسبت به فلسفه شكل‌گيري و گونه‌شناسي آن‌ها وجود داشته باشد در حال تسخير شهر هستند. بنابراين هدف از اين پژوهش، شناسايي الگوهاي ساخت و گونه‌هاي شكل‌‌گرفته‌ فضاهاي خريد ‌شهر تبريز، از آغاز تا كنون مي‌باشد. راهبرد به‌كار گرفته‌شده در اين پژوهش استدلال منطقي، با تدبير گونه‌شناسي بر مبناي چارچوب نظري معين است. در اين راستا ابتدا مطالعات اسنادي به‌منظور تعيين معيارهاي گونه‌شناسي انجام گرفت. سپس 40 مركز خريد منتخب در سطح شهر به‌عنوان نمونه مورد مطالعه، در دو مؤلفه ريخت‌شناسي و عملكردي تجزيه‌و‌تحليل شد. دياگرام حاصل از تركيب الگوهاي ساخت براي هر يك از گونه‌ها ترسيم شد و در نهايت نمودار گونه‌شناسي فضاهاي خريد ارائه گرديد. طبق نتايج حاصله، اين پژوهش، دو الگوي «پياده‌راه تجاري» و «خيابان تجاري» را به‌عنوان الگوهاي ساخت اصلي شناسايي مي‌كند. در فرآيند تحول فضاهاي خريد، شش الگوي ساخت ديگر شامل «پاساژ»، «توسعه زير‌سطحي»، «پل‌بازار»، «مركز خريد»، «ميدان‌بازار» و «مال» در تركيب با دو الگوي اصلي، نه گونه تركيبي را پديد مي‌آورند. علاوه بر اين، گونه مال‌هاي مستقل كه محصول دهه اخير است در مجموع ده گونه فضاي خريد را تشكيل مي‌دهند. بيش‌ترين تركيب گونه‌ها با خيابان تجاري صورت گرفته است. رايج‌ترين هيبريدها شامل «خيابان تجاري- شبكه پاساژ» و «خيابان تجاري- مركز خريد» است. برتري فني، مزيت مقياس، اثرات شبكه‌اي و برندسازي در گونه مال‌ها‌ي مستقل، توليد فضاهاي خريد را در انحصار اين گونه قرار داده؛ اين در حالي است كه زندگي شهري در گونه‌هاي تركيبي با درجه شدت بيش‌تري در مقايسه با اين گونه‌ها جريان دارد.