تعيين بهترين شيوه‌هاي مديريتي آلاينده‌هاي غيرنقطه‌اي با استفاده از مدل ArcSWAT (مطالعه موردي: حوضه آبريز دشت بزرگ)

بهترين شيوه‌هاي مديريتي راهكارهايي در راستاي كاهش آلاينده‌هاي غير نقطه‌‎اي در حوضه‌هاي آبريز هستند. استفاده از اين راهكارها مستلزم شناخت ويژگي‌هاي حوضه و سرمايه‌گذاري در حوضه‌هاي آبريز است. بر اين مبنا كاربرد مدل‌هاي كامپيوتري به منظور شبيه‌سازي شرايط واقعي حوضه‌هاي آبريز كمك موثري به كاهش وقت و هزينه مي‌كند. هدف از اين پژوهش بررسي اثر سناريوهاي مديريتي مختلف بر هدررفت آلاينده‌هاي غير نقطه‌اي در حوضه‌ي آبريز دشت بزرگ در ايران با استفاده از مدل ArcSWAT است. براي گردآوري داده‌هاي مشاهده‌اي، نمونه‌برداري از آب رودخانه از شهريور ماه 1399 تا خرداد 1400 انجام شد. داده‌هاي مشاهده‌اي ماه‌هاي شهريور تا اسفند براي واسنجي مدل و داده‌هاي مشاهده‌اي ماه‌هاي فروردين تا خرداد براي اعتبار سنجي مدل استفاده گرديد. پس از شناسايي مناطق بحراني، سه سناريو غير سازه‌اي و پنج سناريو سازه‌اي به مدل اعمال شد. نتايج نشان داد كه مدل ArcSWAT پيش‌بيني بسيار خوبي در برآورد بار آلاينده‌هاي غير نقطه‌‎اي (نيترات، نيتروژن كل و فسفر كل) داشته است. سناريوهاي تناوب «گندم- سيب زميني- گوجه فرنگي» و «گندم، برنج-گندم، ماش-گندم» بيشترين هدررفت نيترات و نيتروژن كل را نشان دادند درحالي‌كه كمترين ميزان هدررفت فسفر كل در تناوب «گندم- سيب زميني- گوجه فرنگي» مشاهده شد. روش‌هاي تراس‌بندي و بافر گياهي به عنوان روش‌هاي برتر كاهش بار آلاينده‌هاي غير نقطه‌‎اي شناخته شدند. يافته‌هاي اين پژوهش نشان مي‌دهد كه انجام اقدامات مديريتي در كاربري‌هاي غالب و در جهت كاهش درجه شيب مي‌تواند بار آلاينده‌هاي غير نقطه‌‎اي را به مقدار قابل توجهي كاهش دهد.