نقش تعداد و نوع ويژگي‌هاي فيزيكي و هيدروليكي خاك در بازنمايي كيفيت فيزيكي خاك (مطالعه موردي: دشت شبستر)

انتخاب مجموعه صحيح و مناسب از ويژگي‌هاي فيزيكي و هيدروليكي در قالب شاخص كيفيت فيزيكي خاك، گامي موثر در اخذ تصميمات مديريتي جهت ارتقاء كمي و كيفي توليد محصول است. ازاين‌رو اين پژوهش با هدف بررسي كيفيت فيزيكي اراضي كشاورزي دشت شبستر و تعيين نقش تعداد و نوع ويژگي‌هاي فيزيكي و هيدروليكي بر كيفيت خاك به منظور درجه‌بندي صحيح اراضي و اِعمال مديريت مناسب بر آن‌ها انجام شد. براي اين هدف 94 نمونه خاك سطحي از اراضي زير كشت گندم در سال زراعي 1401 1400 در دشت شبستر انتخاب شده و مورد تجزيه قرار گرفت. براي تعيين شاخص كيفيت فيزيكي خاك (SPQI) از حداقل مجموعه داده (MDS) به روش تجزيه به مؤلفه‌هاي اصلي (PCA) استفاده شد. تعداد 13 ويژگي فيزيكي، شيميايي و هيدروليكي (مقدار رس و سيلت، جرم مخصوص ظاهري، توزيع اندازه خاكدانه‌ها، شوري، نسبت جذب سديم، اسيديته خاك، كربن آلي، هدايت هيدروليكي اشباع، آب قابل‌استفاده براي گياه، شاخص دكستر، انرژي انتگرالي و پتانسيل كرشهف) طي 4 مرحله در تجزيه به مؤلفه‌هاي اصلي وارد شد تا خروجي، افزون بر حداقل بودن مجموعه داده، مناسب‌ترين مجموعه باشد. هدايت الكتريكي در تمام آرايه‌ها به‌عنوان مؤلفه اصلي ظاهر شد و اين نشان از اهميت اين ويژگي در منطقه مورد پژوهش بود. آرايه اول به دليل سادگي بيش‌ازحدِ حداقل مجموعه داده، حذف شد. مقايسه ميانگين شاخص كيفيت فيزيكي خاك بين آرايه‌ها با آزمون چند دامنه‌اي دانكن نشان داد اختلاف معني‌داري در سطح احتمال 99 درصد (0.01 p)، بين آرايه چهارم با آرايه دوم و سوم وجود داشت. ضريب حساسيت بالاي آرايه چهارم (9.78) نسبت به آرايه دوم و سوم (هر دو 5.43) نشان داد اضافه شدن پتانسل كرشهف به مجموعه داده‌ها، منجر به درجه‌بندي متفاوت كيفيت فيزيكي خاك شد. طوري‌كه كيفيت خاك‌ها از 72 درصد خاك‌هاي بسيار مناسب و مناسب، و 28 درصد خاك‌هاي با محدوديت شديد و بسيار شديد در آرايه دوم و سوم به 41 درصد خاك‌هاي بسيار مناسب و مناسب، و 59 درصد خاك‌هاي با محدوديت شديد و بسيار شديد در آرايه چهارم تبديل شد. اين مطلب نشان‌دهنده آن است كه ساده‌سازي نظام ارزيابي كيفيت خاك با استفاده از ويژگي‌هاي آسان اندازه‌گيري‌شونده لزوماً به نتايج صحيح منتهي نمي‌شود.