تبيين نقش در تنكه كوبه‌هاي قلم‌زني شده شهر يزد

تنكه، سيني زيرين كوبه‌ها است كه بخش‌هاي ديگر كوبه همچون سندان، حلقه و پاچفت، بر آن نصب مي‌گردند. مشبك‌كاري و قلم‌زني، دو شيوه‌ تزئين تنكه‌هاي يزد در گذشته بوده‌اند كه قلم‌زني از تداول بيشتري نسبت به مشبك‌كاري برخوردار بوده است. بر اين اساس، نگارندگان كوشيده‌اند با تكيه‌بر نقوش 18 تنكه‌ قلم‌زني شده‌ دوره‌ قاجار، به شيوه‌‌ توصيفي- تحليلي و با روش ميداني و كتابخانه‌اي، به سؤالاتي درزمينه‌‌ چيدمان، گونه‌گوني، بنيادها و مفاهيم نقوش تنكه‌ها، پاسخ دهند. نتيجه‌ اين تحقيق نشان داد، نقوش تنكه‌ها، از چهار الگوي گل و مرغ و بته، هندسي، ختايي و اسليمي، پيروي مي‌كنند. به نظر مي‌رسد فرم قاب مركزي تنكه‌ها، متأثر از كتاب‌آرايي است و چيدمان نقش، مانند فرش و فضاي معماري ايران، بازتابي است از باغ ايراني و فردوس مثالي. حاشيه‌ها مانند حصار، تأكيدي هستند بر درون‌گرايي به‌عنوان ركن اساسي معماري ايران. اژدها در انتهاي شاخه‌هاي درخت گونه‌ اسليمي، دافع نيروهاي شر، و نقوش ختايي و حيواني در ميان شاخه‌ها، خاطره‌ بوستان را در پاي درختان اسليمي زنده مي سازند. همچنين سرو و انار در هيئت درخت زندگي، جاودانگي، باروري، زيبايي و سودمندي را براي ساكنين خانه طلب مي‌كنند. آنچه تنكه‌ها را پس از ويژگي‌هاي كاربردي، به طلسمي جهت تعويذ و آرزو بدل ساخته است.