منظرگاه فرهنگي هزارۀ سوم پيش‌ازميلاد خليج‌فارس: ملاحظاتي در باب جزيرۀ تاروت عربستان

خليج فارس در جنوب ايران درطول هزاره ها همواره به عنوان يك گذرگاه آبي راهبردي ايفاي نقش كرده است. براساس مدارك باستان شناسي دست كم از هزارۀ پنجم پيش ازميلاد به اين سو، ساكنان فلات ايران، جنوب خليج فارس، بين النهرين و جنوب آسيا از اين راه آبي براي تعاملات فرهنگي، اقتصادي و سياسي استفاده كرده اند. اوج شكوه منظرگاه فرهنگي خليج فارس در هزارۀ سوم پيش ازميلاد بوده است كه حوزه هاي تمدني نوپايي در جنوب خليج فارس و درياي عمان شكل مي گيرد و به گواه يافته هاي باستان شناسي و متون ميخي بين النهريني اين مناطق در چرخۀ تعاملي ميان تمدن هاي آن زمان از بين النهرين تا درۀ سند نقش فعالي داشته اند. منظرگاه هاي فرهنگي سواحل و جزاير بخش جنوبي خليج فارس در مقايسه با بخش شمالي (ايران) بسيار بيشتر و هدفمندتر مورد پژوهش هاي باستان شناسي قرار گرفته اند. يكي از جزاير مهم در بخش جنوبي خليج فارس، جزيرۀ تاروت عربستان است. يافته هاي به دست آمده از اين جزيره نشان مي دهند اين محل درطول هزارۀ سوم پيش ازميلاد به عنوان يك بندر تجاري مهم در خليج فارس به ايفاي نقش پرداخته است و در نيمۀ نخست اين هزاره تحت كنترل بين النهريني ها قرار داشته است. تمركز اين پژوهش پرداختن به ارتباط جزيرۀ تاروت و فلات ايران، به ويژه سرزمين مارهاشي در نيمۀ دوم هزارۀ سوم پيش ازميلاد است؛ زماني كه اين جزيرۀ تحت نفوذ مردمان جنوب شرق ايران قرار داشته است و گروه قابل توجهي از اهالي مارهاشي در تاروت سكونت داشتند تا فعاليت هاي تجاري دريايي را تحت كنترل داشته باشند؛ هم چنين در اين پژوهش، فرضيۀ مركز توليد اشياء كلريتي جزيرۀ تاروت مورد پرسش قرار مي گيرد؛ درنهايت، بخشي از ساكنان جزيرۀ تاروت عربستان به عنوان اجتماعات دور از وطن (داياسپورا) تجاري-سياسي تمدن جيرفت معرفي مي شود.