بازنگري در گاه‌نگاري و كاربري فضاي دستكند مجموعۀ آباذر نيرِ استان اردبيل

منظر طبيعي فرهنگي كوهستان سبلان به دليل شرايط اقليمي و سنگ هاي قابل تراش، يكي از كانون هاي اصلي شكل گيري فضاهاي دستكند در منطقۀ شمال غرب ايران است. در اين منطقه فضاهاي دستكند متنوعي در دوره هاي مختلف فرهنگي تراشيده شده كه يكي از شناخته شده ترين آن، مجموعه دستكند-دست ساز آباذر نير است. اين مجموعه در مطالعات پيشين برخي از پژوهشگران، عموماً متعلق به دورۀ اشكاني با كاربري مهرابه ؛ يا دوران اسلامي با كاربري معابد- مقابر بودايي درنظر گرفته شده است؛ با اين حال داده هاي فرهنگي موجود در اين مجموعه، با دلايل كافي و مستند باستان شناختي، فرضيۀ نيايشگاه مهري و بودايي را رد مي كند. اين پژوهش بنيادي ازنظر هدف، كيفي بوده و با روش توصيفي-تحليلي و جمع آوري اطلاعات به كمك مطالعات ميداني و اسناد - منابع كتابخانه اي انجام شده و به دنبال پاسخ به دو پرسش اساسي زير است؛ 1- براساس يافته هاي سطحي باقي مانده، گاه نگاري فضاي دستكند آباذر متعلق به چه دوره هاي فرهنگي است؟ 2- فضاهاي دستكند (شمارۀ 7) مجموعۀ آباذر نير چه كاركردهايي داشته است؟ نتايج بيانگر آن است كه فضاي دستكند مورد بحث، همانند ساير فضاهاي اين محوطه، كاركرد معيشتي در دوران اسلامي داشته است. نتايج ديگر پژوهش مشخص كرد كه مجموعۀ فضاهاي محوطۀ آباذر عموماً متأثر از شرايط اقليمي منطقه ايجاد شده و قابل مقايسه با ساير روستاهاي دستكند - دست ساز دامنۀ كوهستان هاي سبلان و سهند است. فعاليت باستان شناختي اخير اين مجموعه مي تواند در شناخت ماهيت كاركردي و گاه نگاري ساير فضاهاي دستكند - دست ساز دامنه هاي كوهستان سبلان مفيد و راهگشا باشد.