پژوهشي بر نقوش وابسته به معماري حمام‌هاي حكومتي و عمومي قاجاري سنندج

مطالعۀ تزئينات وابسته به معماري در بناهاي عام المنفعه، علاوه بر شناخت ويژگي هاي هنري اين بناها، بيانگر علايق بانيان و مردم عادي جامعه است. يكي از اين بناهاي عام المنفعه، حمام ها هستند كه از آغاز در فرهنگ ايراني از جايگاه خاصي برخوردار بوده و پس از ورود اسلام به ايران نيز از مهم ترين بناهاي شهري محسوب مي شدند. دليل اين توجه خاص، قداست آب و اهميت مراسم شست وشو در ايران است كه از سابقۀ طولاني برخوردار است. بسياري از اين حمام ها در قديم به صورت عمومي و با همت خيرين و واليان محلي ساخته شده اند. شهر سنندج در قديم جزو پاك ترين شهرهاي ايران و تفريحگاهي مناسب براي اشراف و اعيان حكومتي بوده است؛ وسعت كم اين شهر و تعداد بالاي حمام ها در سطح شهر خود گواهي براي اثبات اين مدعاست. پژوهش حاضر، براساس روش توصيفي-تحليلي و رويكرد تاريخي و مقايسه اي بوده و روش كار در اين پژوهش به صورت ميداني و كتابخانه اي است. پرسش هاي پژوهش عبارتنداز: 1. حمام هاي خصوصي و عمومي در دورۀ قاجار كدام اند و بانيان آن ها چه كساني بودند؟ 2- چه نوع تزئيناتي در حمام هاي دورۀ قاجار موردتوجه بوده است؟ 3- چه نقوشي در معماري حمام هاي (عمومي و حكومتي)، موردتوجه و اجرا شده اند؟ برمبناي پرسش هاي پژوهش، اهداف اصلي پژوهش حاضر نيز شامل بررسي حمام هاي عمومي و حكومتي شاخص دورۀ قاجار و تزئينات مهم در حمام هاي اين دوره پرداخته شده است. نتايج پژوهش نشان مي دهند كه بخش عمدۀ تزئينات در قسمت بينه، سربينه و گرمخانه و خزينه در آرايه هاي تزئيني هم چون: آهك بري، كاشي كاري و نقاشي هاي ديواري اجرا شده اند. نقوش تزئيني دربرگيرندۀ نگاره هايي مانند: نقوش حيواني، گياهي، پرندگان، هندسي، ابزارآلات، اجرام سماوي بوده كه در انواع حمام هاي خصوصي، عمومي و حكومتي نمود يافته است. نقش هاي گياهي و اجرام سماوي دربرگيرندۀ اسليمي هايي هستند كه نشان از كثرت در وحدت و وحدت در كثرث دارد. نقوش حيواني شامل نقش هاي شير، اژدها، پرندگان، بز، عقاب، طاووس، مار پيام رسان پيروزي حق بر باطل و نشانگر عدالت است؛ لذا معنا و مفهوم نمادين اين نقوش داراي اشتراكاتي است كه در تمام حمام هاي اين دوره قابل مشاهده است.