مطالعۀ تطبيقي روند پيچيدگي‌هاي اجتماعي-اقتصادي فلات‌مركزي و جنوب‌غرب ايران در نيمۀ دوم هزارۀ پنجم پيش‌ازميلاد

موضوع و هدف پژوهش حاضر، مقايسۀ روند پيچيده شدن جوامع پيش ازتاريخ در فلات مركزي و جنوب غربي ايران در نيمۀ دوم هزارۀ پنجم پيش ازميلاد و ارزيابي شاخصه هاي پيچيدگي و هم چنين، تحليل چرايي و چگونگي وقوع آن ها است. منطقه هاي يادشده، دو نقطۀ محوري براي آغاز تحولات اجتماعي و اقتصادي در اين دوره بودند كه در هزارۀ چهارم پيش ازميلاد نقش مهمي در مبادلات تجاري و برهم كنش هاي فرهنگي بين شرق و غرب فلات ايران ايفا كردند. متغيرهاي فناوري و صنعتي، اصلي ترين شاخص هاي پيچيدگي در فلات مركزي بودند؛ مؤلفه هاي كشاورزي و دام داري در مرتبۀ فرعي قرار داشتند. روند پيچيده شدن جوامع جنوب غربي ايران، در اصل بر بنياد كشاورزي، دامپروري و منابع آبي تكيه داشت و متغير هاي فناوري، صنعتي و واردات مواد اوليه نيز حائز اهميت بودند. چگونگي پديدارشدن فن مديريت و توليد سفال ها در محوطه هاي شاخص كاوش شده در گستره اي از فلات مركزي تا بخشي از دشت هاي شرقي زاگرس مركزي و جنوبي و نيز جنوب غرب ايران را به منظور شناخت سطح پيچيدگي ها، ارزيابي و مطالعه تطبيقي گرديد. داده هاي موجود، ازجمله شباهت سفال نخودي منقوش لايه هاي V-II قره تپۀ قمرود با محوطه هاي مناطق فارس (مرحلۀ اول باكون A) و جنوب غرب ايران (شوشان متأخر I 4700-4400 پ.م.) موجب تقويت نظريۀ وجود ارتباطات فرهنگي بين فلات مركزي و جنوب غرب ايران شده است. تحليل ساختاري برهم كنش ها بين دو منطقه با رويكرد بوم شناسي فرهنگي و برمبناي پنج الگوواره شامل: همسان سازي، تخصصي كردن، همزمان سازي و خودسازماندهي، تراكم مؤلفه هاي اقتصاد جغرافيايي و تمركز قدرت نشان داده است كه برخي جوامع از نيمۀ دوم هزارۀ پنجم پيش ازميلاد براساس اين اصول پنج گانه، موجب تقويت هم ديگر شده، جوامع پيچيده را به وجود آوردند. بر پايه الگوواره هاي يادشده، نتايجي در چارچوب شاخصه هاي اقتصادي-جامعه شناختي نظير ايجاد سامانه هاي توليد و توزيع، خانواده هاي كارآمد، هرم هاي قدرت و ابرنخبگان، ازبين رفتن هم رايي عمومي و نخبگان درحال گسترش حاصل گرديده است. مدارك و داده هاي پژوهش ازطريق مطالعات كتابخانه اي، گردآوري شده كه با استفاده از برخي روش هاي توضيح تغييرات فرهنگي و نظريه هاي پيچيدگي اجتماعي-اقتصادي مورد تحليل قرار گرفته اند.