بررسي تطبيقي اسطورۀ جمشيد در ادب فارسي با اسطوره‌هاي اُزيريس و ايندرا، با رويكرد اسطوره‌شناسي طبيعت‌شناختي

ادب فارسي سرشار از اسطوره‌هاي نابي است كه از كنهِ ذات انساني سرچشمه مي‌گيرد، لذا براي شناخت دقيق‌تر تمدن بشري نياز است تا اسطوره‌هاي ايراني دركنار اسطوره‌هاي ديگري شناخته شوند كه امروزه صبغۀ جهاني يافته‌اند. به‌همين‌دليل اسطورۀ جمشيد (كه تا زمان پادشاهي فريدون را دربر مي‌گيرد) به‌عنوان اسطوره‌الگوي ايراني در گسترۀ ادبيات فارسي مورد بررسي قرار گرفته، و با معادل‌هاي مصري و هندي آن مقايسه شده است. شيوۀ روايي اسطورۀ جمشيد از جهات بسياري با روايت اسطورۀ اُزيريس به‌گونه‌اي كم‌نظير مشابه است. هم‌چنين معادل روايي آن را در اسطوره‌هاي هندي به‌صورت پراكنده در ستيز «ايندرا» با «وريتره» و «تريته آپتيه» با «ويشورپه» مي‌توان يافت، اما از آنجايي‌كه مي‌توان معادل هندي را تا حدي هم‌ريشه با معادل ايراني‌اش دانست، در بحث حاضر بيشتر براي تكميل اسطور‌ۀ ايراني آورده و سعي‌شده است تا به‌جاي تطبيق روايتي صرف، به وجوه شكل‌گيري اين اساطير با محوريت اسطورۀ ايراني، از منظر رويكرد اسطوره‌شناسي طبيعت‌شناختي نگاهي افكنده شود. مهم‎ترين پرسش‌هايي كه اين پژوهش سعي دارد بدان‎ها پاسخ دهد بدين‌قرار است: 1. چگونه سه اسطوره‎ با بن‎مايه‎هاي مشابه در سه تمدن بزرگ و دور از هم يعني هند و ايران و مصر پديد مي‎آيند؟ 2. منشأ بيروني و دروني آن‌ها كجاست؟ 3. نقش طبيعت در ساخت اين اسطوره‎ها چيست؟ بر اين‌اساس با درنظر گرفتن عناصر طبيعت و خاصه پديده‌هاي كيهاني، اين اساطير در سه بخش آب، خورشيد، و آب و روشنايي مورد بررسي قرار گرفته‌اند تا وجوه اشتراك شكل‌گيري آن‌ها به‌خوبي آشكار شود. و اما نتايج اين پژوهش را مي‎توان در دو مورد خلاصه كرد؛ نخست، منشأ خارجي تمام اين اسطوره‌ها را مي‎توان تا حد زيادي مربوط به چرخه‌هاي موجود در طبيعت دانست و ديگر، قائل به شباهت بين ذهن اسطوره‎ساز انسان‎هاي گذشته و ذهن شاعرانه به‌عنوان عامل دروني ايجاد اسطوره‎ها شد.