بازخواني نظام مديريت و حفاظت از ميراث معماري با ابزار طبقه‌بندي در كشورهاي شرق و آسياي‌مركزي

مديريت ميراث معماري امروزه با توجه به گستردگي آثار، محدوديت منابع مالي، تهديدهاي ناشي از توسعه و تغيير در مفاهيم و ارزش‌هاي اجتماعي، همواره با چالش‌هاي فراواني روبه‌روست؛ بر اين‌اساس وجود اصولي جامع براي مديريت يكپارچه و اولويت‌بندي حفاظت ضروري است. اغلب كشورهاي توسعه‌يافته يا درحال توسعۀ منطقه در زمينۀ طبقه‌بندي آثار ميراث‌فرهنگي غيرمنقول به‌عنوان ابزاري براي مديريت و حفاظت به چارچوبي منطقي دست‌يافته‌اند، ولي در ايران تاكنون سياست و رويكردي مستقل در اين‌زمينه ارائه نشده است. اين پژوهش سعي‌دارد ازطريق بازخواني قوانين اساسي، دستورالعمل‌هاي ملي و تجربيات كشورهاي حوزۀ مشترك فرهنگي ايران در شرق و آسياي‌مركزي، مفاهيم نظري در زمينۀ نظام طبقه‌بندي را توسعه دهد. پرسش اساسي، انواع رويكردها، مراتب طبقه‌بندي و چگونگي ارزيابي آثار در فرآيند تصميم‌گيري كشورهاي منطقه است. با توجه به ماهيت موضوع، رويكرد پژوهش كيفي است و با روش مطالعۀ اسنادي و سندپژوهي، ابتدا سياست‌ها و اقدامات، بررسي و نظم‌دهي شده‌اند و سپس تحليل محتوا به‌صورت توصيفي- تفسيري و تطبيقي انجام گرفته است. براساس يافته‌هاي پژوهش، دستيابي به سازوكاري مناسب در زمينۀ اولويت‌بندي سطح حفاظت براي اجراي سياست‌هاي يكپارچه به‌منظور آگاهي‌بخشي جوامع محلي و مشاركت اقتصادي، احترام به حقوق مالكين خصوصي و تسهيل در تصميم‌گيري‌هاي آينده از اساسي‌ترين اهداف طبقه‌بندي بوده است. طبقه‌بندي ميراث معماري در نمونه‌هاي موردي با رويكردي مديريتي-حفاظتي در يك سامانۀ مشخص صورت مي‌گيرد. در اين فرآيند پس از شناسايي جامع و ليست‌برداري آثار، براساس معيارهاي اهميت فرهنگي، تاريخي، معماري، ارزش‌هاي برجسته و منحصربه‌فرد بودن، اصالت و يكپارچگي، ويژگي‌هاي زيبايي‌شناختي و درمعرض خطر بودن، توسط شوراي مشورتي با حضور مسئولين، متوليان، متخصصان، مالكين و جوامع ذي‌نفع، ارزيابي و سطح آن‌ها تعيين مي‌شود. در اين كشورها، طبقه‌بندي، به‌عنوان ابزاري براي تبيين شيوۀ مديريت و سطح حفاظتي آثار درنظر گرفته شده است.