مرز ميان انسان و حيوان؛ حل ناسازگاري آياتِ «تكريم و تفضيل بني ‌آدم» با آياتِ چالش‌ برانگيزِ «امت حيوانات»، «نطق نمل و هدهد» و «حشر وحوش» در تفاسير شاخص شيعي و سني

عقل در آيات قرآن كريم مهم‌ترين وجه تمايز انسان در برابر حيوان ذكر شده است؛ اما قرآن صراحت بيشتري درباره تعريف و لوازم عقل ندارد. مفسران قرآن كريم در تفسير آيه 70 «اسراء» كه تصريح بر «تكريم و تفضيل بني‌آدم» دارد، عقل را ملاك برتري انسان مي‌دانند و در ادامه براي عقل لوازم و ويژگي‌هايي مانند نطق، ادراك مفاهيم كلّي، حشر و امت‌بودن را برمي‌شمرند كه دقيقاً همان لوازم و ويژگي‌ها در ظاهر آيات 38 «انعام»، 15-26 «نمل» و 5 «تكوير» به حيوانات نسبت داده شده است. همين مسئله سبب شده است بين دو دسته از آيات مذكور تناقض احساس شود و مفسران را با اين چالش روبرو كند كه چطور ممكن است انسان بر حيوان برتري داشته باشد و هم‌زمان حيوان همۀ ويژگي‌هاي برتري‌دهندۀ انسان را كه عبارت است از عقل، نطق، جامعه و معاد دارا باشد؟ مفسران با گرايش‌هاي گوناگون فلسفي، كلامي، عرفاني در تفسير اين آيات، تلاش كرده‌اند با نظريه‌پردازي و تأويل در مورد ظاهر آياتي كه از ويژگي‌هاي برتري‌دهندۀ انسان در برابر حيوان سخن مي‌گويد، مشكل تناقض پيش‌آمده را حل كنند؛ اما باز هم نتوانسته‌اند مسيري سازگار در فهم اين تمايز را طي كنند؛ به اين دليل كه تعريف و لوازمي كه مفسران براي عقل ارائه داده‌اند، آنها را به اين سردرگمي كشانيده است.