نقد و بررسي اشكالات هيوم بر برهان امكان و وجوب، بر مبناي تقرير سينوي

در تقرير سينوي از برهان امكان و وجوب بر اساس بداهت ثبوت واقعيت، موجود خارجي به حسب ذاتش يا ضروري‌الوجود است يا ضرورتي نسبت به وجود و عدم ندارد و وجودش از ناحيه موجود واجبي تأمين مي‌گردد كه خارج از سلسله ممكنات است. لايب نيتس امكان را به معناي جواز ترديد در قضاياي ناظر به واقع دانسته است و راه رهايي از اين ترديد را قبول واجب‌الوجودي مي‌داند كه به عالم ضرورت بخشيده باشد. هيوم در اشكال بر برهان امكان و وجوب با نظر به تقرير لايب نيتس بيان مي‌كند كه اولاً صرف جواز ترديد در موجودات خارجي موجب تثبيت واجب‌الوجود نمي‌شود؛ چراكه اين ترديد درمورد واجب‌الوجود نيز جريان دارد. ثانياً مفهوم واجب‌الوجود ناسازگار است؛ زيرا ضرورت تنها وصف قضاياي تحليلي واقع مي‌شود، نه قضاياي ناظر به واقع؛ لذا مي‌توان در وجود واجب ترديد كرد كه اين مسئله با واجب بودن آن سازگار نيست. در اين مقاله قصد داريم بر اساس روش تحليلي ـ توصيفي و با تكيه بر اصول و مباني تقرير سينوي به اين اشكالات پاسخ دهيم و بيان نماييم كه اولاً امكان به معناي عدم ضرورت ذاتيِ واقعيت خارجي نسبت به وجود و عدم است كه مي‌توان از آن به وجود واجب منتقل شد؛ بنابراين لايب نيتس امكان احتمالي و امكان ماهوي را با هم خلط كرده است. ثانياً اسناد وجوب به يك شيء در مقام تصور ذهني و در مدار حمل اولي مستلزم تحقق خارجي آن نيست تا با جواز ترديد در تحقق آن، ناسازگاري داشته باشد.