تناقض ذاتيِ نظريه‏ معرفت كانت: بررسي نظريه‏ معرفت كانت بر اساس ملاك كانت در تشكيل معرفت

كانت در نظريه‏ معرفتش، روشي انحصاري براي حصول«علم» ارائه مي‏كند: «علم = اطلاق مقولات بر داده‏ هاي شهود حسي». محصول اطلاق مقولات بر داده ‏هاي شهود حسي، قضاياي تأليفي پيشيني است؛ قضايايي كه ملاك انحصاري كانت در تشخيص علم ‏اند. كانت مدعي است: فقط و فقط علومِ واجد قضاياي تأليفي پيشيني، كه الزاماً واجد «داده‏ هاي شهود حسي» هستند، علم ‏اند و قضايايي كه فاقد «داده ‏هاي شهود حسي» باشند، علم ‏نمايي بيش نيستند. او با همين استدلال «مابعدالطبيعه» را از جَرگه‏ علم بيرون راند. بر اين اساس تلاش اين مقاله بر آن است تا خودِ نظريه‏ معرفت كانت را با اين ملاك بسنجد كه آيا واجد قضاياي تأليفي پيشيني هست يا نه؟ به عبارت دقيق‏تر: آيا قضايايي كه كانت از طريق آنها نظريه‏ معرفت خود را تبيين نموده، واجدِ «داده‏ هاي شهود حسي» هستند يا نه؟ اگر واجد اين داده‏ها باشند، علم‏ اند وگرنه، نه. بررسي‏هاي صورت گرفته در اين مقاله، كه بر قضاياي مهم و كليدي كانت در «حسيات استعلايي» و «تحليل استعلايي» متمركز است، نشان مي‏دهد: اين قضايا كه مُعَرّف و مُبَيّن اساس نظريه‏ معرفت كانت مي‏باشند، فاقد «داده ‏هاي شهود حسي اند» و علم نيستند. بنابراين: «نظريه‏ معرفت كانت» قادر به اخذ اعتبارنامه‏ مورد نظر خودش نمي‏ باشد و وفق نظر خودِ كانت يك علم معتبر نيست.