نقش انوار سانحه سهروردي در نظام فيض صدرايي

در نظام فيض سهروردي، يكي از كليدي ترين مفاهيم، بحث انوار سانحه است. او با معرفي اين انوار و نحوه اشراق آنها، و نقشي كه در ايجاد ارباب انواع دارند، كثرت هاي عرضي عقول را به نحو بديعي توجيه كرد و نشان داد كه اين ارباب انواع، يا سلسله عرضي عقول، نقش اصلي را در پيدايش موجودات در عوالم مادون عقل، يعني عالم ملكوت و عالم ماده دارند. ملاصدرا كه در آثارش، به كرّات از مُثل افلاطوني ياد مي كند و خود را مدافع اين نظريه مي داند، در مواجهه با نظام فيض سهروردي و خصوصا بحث ارباب انواع كه معادل همان مثل افلاطوني هستند، به شدت متأثر بوده و به دفعات، از اين ايده دفاع مي كند و در حقيقت نظام فيض خود را تا حد زيادي از نظام فيض سهروردي به عاريه مي گيرد. لكن صدرا در مواجهه با بحث انوار سانحه، كه اساس ايجاد ارباب انواع است، پذيرش آن را در تعارض با اصل فعليت تامّ عقول و تجرد محض آنها مي داند. در اين مقاله نشان داده خواهد شد كه اولا چنانچه اصل موضع صدرا درخصوص فعليت تام عقول پذيرفته شود، باز هم مي توان ارباب انواع را قبول كرد و با قائل شدن به حيثيت هاي مختلف در عقول سلسله طولي، ايجاد سلسله عرضي عقول را توجيه نمود و ثانيا نگارندگان معتقدند كه اساسا صدرا در قائل شدن به فعليت تام عقول، موجّه نبوده و اين موضوع، نه تنها يكي از اصول حكمت متعاليه محسوب نمي شود، بلكه مي تواند در تعارض با ساير مباني اصلي اين دستگاه فلسفي باشد.