بررسي تنوع ژنتيكي بنه‌هاي زعفران (Crocus sativus L.) القا شده با پرتو گاما با استفاده از نشانگر SCoT

هدف: زعفران به دليل عقيم بودن، صرفا از طريق غيرجنسي تكثير مي‌يابد و از اين جهت، به استثناي برخي جهش‌هاي خود به خودي، تغييرات ژنتيكي ديگري، به ‌طور طبيعي در آن ايجاد نمي‌شود. از‌ اين ‌رو، جهش‌هاي القايي مي‌توانند به عنوان روشي مناسب جهت ايجاد تنوع در ساختار ژنتيكي گياه و بهبود خصوصيات رشدي، عملكردي و كيفي آن عمل نمايند. مطالعه حاضر به منظور بررسي تنوع ژنتيكي پرتوديده‌هاي گياه زعفران نسبت به نمونه‌هاي شاهد (بدون پرتوتابي) با استفاده از نشانگر SCoT انجام شد. مواد و روش‌ها: بنه‌هاي سالم زعفران در دو سطح 15 و 18 گري پرتو گاما، پرتوتابي و بلافاصله پس از پرتوتابي به‌ همراه بنه شاهد در گلخانه كشت شدند. به منظور بررسي تنوع ژنتيكي ايجاد شده، پس از استخراج DNA از نمونه برگ و تعيين كيفيت و كميت DNA استخراج شده با استفاده از دستگاه نانودراپ، از 30 آغازگر SCoT استفاده شده، در نهايت 9 آغازگر براي اين بررسي مورد تجزيه و تحليل قرار گرفت. نتايج: در مجموع 47 نوار نمره‌‌دهي شد كه 33 نوار چندشكلي نشان داد به‌ طوري كه بيشترين تعداد نوار چندشكل مربوط به SCoT05 (6 نوار) و كمترين تعداد مربوط به SCoT04، SCoT11 و SCoT12 (2 نوار) بود. ميانگين درصد و محتواي اطلاعات چندشكلي به ترتيب 69.35 و 0.36 بدست آمد كه بيشترين شاخص محتواي چندشكلي، مربوط به SCoT11 و SCoT17 (0.45) و كمترين آن مربوط به SCoT13 (0.23) بود. بيشترين مقدار شاخص نشانگر را نيز SCoT17 (0.33) به خود اختصاص داد. بر اساس نتايج ماتريس ضرايب تشابه جاكارد، دامنه تغييرات از 0.45 تا 0.88 متغيير و ميانگين آن برابر با 0.70 گزارش شد. نتايج تجزيه خوشه‌اي نيز نشان داد كه 2 نمونه شاهد در خوشه اول، 3 پرتوديده از 4 پرتوديده دوز 15 گري در خوشه دوم و به جز پرتوديده 18G105 كه در خوشه مجزا قرار گرفت، ساير پرتوديده‌هاي 18 گري به همراه پرتوديده 15G132 از سطح 15 گري در يك خوشه گروه‌بندي شدند. بيشترين آلل‌‌هاي مشاهده شده (Na) در تيمار 15 گري (1.55) و كمترين آن در شاهد (1.2767) برآورد شد. ميزان تنوع در جمعيت 15 گري بر اساس شاخص‌هاي شانون و ني (0.2061=I و 0.3064 =He) بيشتر از شاهد و 18 گري بود.نتيجه‌گيري: نتايج حاصل از اين پژوهش نشان‌داد نشانگر SCoT17 كارايي بالايي در بروز چندشكلي ميان پرتوديده‌ها و نمونه‌هاي شاهد زعفران دارد. تجزيه واريانس مولكولي نيز تنوع درون گروه‌ها را بيشتر از بين گروه‌ها ارزيابي نمود. همچنين تفاوت در الگوي نواري نشانگرهاي SCoT، الگوي خوشه‌بندي و يافته‌هاي فاصله ژنتيكي، سودمندي پرتودهي گاما و كارايي جهش‌زايي را براي ايجاد تنوع در گياه زعفران نشان داد.