تأثير كاربرد اسيد جيبرليك بر شاخص‌هاي جوانه‌زني و بيوشيميايي بذر زوال يافته گلرنگ (Carthamus tinctorius) در شرايط تنش رطوبتي

مقدمه: به‌دليل حساسيت بالاي بذر به صدمات ناشي از بيماري‌ها يا تنش‌هاي محيطي جوانه‌زني جزء مهمترين مراحل زندگي گياهان مختلف محسوب مي‌شود. جوانه‌زني، يكنواختي جوانه‌زني و سبزشدن بذرها بعد از طي دوره انبارداري اغلب در نتيجه زوال قدرت بذر كاهش مي‌يابد، يكي از عوامل محيطي مهم تأثير گذار بر جوانه‌زني تنش رطوبتي است، بخصوص وقتي ذخيره‌سازي نادرست باشد. پرايمينگ بذر با اسيد جيبرليك سبب بهبود خصوصيات گياهچه‌اي در گياهان مختلف تحت شرايط مختلف محيطي مي‌شود. بنابراين هدف از اين پژوهش بررسي تأثير اسيد جيبرليك و زوال بذر بر شاخص‌هاي جوانه‌زني و بيوشيمايي (آنزيم‌هاي آنتي اكسيدانتي) بذر گلرنگ (Carthamus tinctoriusL.) تحت شرايط تنش رطوبتي است. مواد و روش‌ها: به‌منظور مطالعه اثر اسيد جيبرليك بر شاخص‌هاي جوانه‌زني و تغييرات بيوشيميايي (آنزيم‌هاي آنتي اكسيدانتي) بذر پير شده گلرنگ تحت شرايط تنش رطوبتي، آزمايشي به‌صورت فاكتوريل، در قالب طرح كاملاً تصافي و با 4 تكرار انجام شد. عامل اول شامل سه سطح تنش رطوبتي صفر (شاهد)، 0.4- و 0.8- مگاپاسكال، عامل دوم شامل 9 سطح زوال (صفر، 1، 2، 3، 4، 5، 6، 7 و 8 روز زوال در دماي 41 درجه سلسيوس) و عامل سوم شامل تيمار پرايمينگ بذر در سه سطح شاهد (بذر بدون پرايم)، صفر (هيدروپرايم) و پرايمينگ با اسيد جيبرليك 50 ميلي‌گرم بر ليتر بود. جهت نشان دادن روند تغييرات شاخص‌هاي جوانه‌زني در سطوح مختلف زوال بذر از مدل سيگموئيد سه پارامتره استفاده شد.يافته‌ها: اثر تنش رطوبتي، زوال بذر و پرايمينگ بذر بر شاخص‌هاي اندازه‌گيري شده از قبيل درصد و سرعت جوانه‌زني، وزن خشك گياهچه، درصد گياهچه طبيعي، طول گياهچه، بنيه بذر، فعاليت كاتالاز و آسكوربات پروكسيداز و همچنين پروتئين بذر معني‌دار بود، به‌طوري كه با افزايش زوال بذر و تنش رطوبتي شاخص‌هاي اندازه‌گيري شده كاهش يافتند. بيشترين ميزان شاخص‌هاي جوانه‌زني اندازه‌گيري شده از پرايمينگ بذر با اسيد جيبرليك 50 ميلي‌گرم بر ليتر در شرايط شاهد بدون زوال و شاهد رطوبتي به‌دست آمدند. همچنين، پرايمينگ بذر با اسيد جيبرليك باعث افزايش در ميزان فعاليت كاتالاز و آسكوربات پروكسيداز و پروتئين در مقايسه با بذر شاهد بدون پرايم در شرايط زوال و عدم زوال شد.نتيجه‌گيري: نتايج نشان داد كه، مناسب‌ترين سطح پرايم استفاده شده، اسيد جيبرليك 50 ميلي‌گرم بر ليتر بود كه هم در شرايط تنش و هم شرايط نرمال و زوال و عدم زوال در مقايسه با ساير تيمارها اثر بيشتري بر شاخص‌هاي اندازه‌گيري شده داشت از اينرو مي‌توان با استفاده از هورمون اسيد جيبرليك به بهبود شاخص‌هاي جوانه‌زني در نتيجه تغيير در فعاليت‌هاي بيوشيمايي كمك نمود.