كمي سازي پاسخ‌هاي جوانه‌زني بذر دو ژنوتيپ كتان دانه‌اي (Linum usitatissimum) به دما

مقدمه: كتان (Linum usitatissimum L.) گياهي چند منظوره است كه براي دانه، روغن و الياف آن كشت مي شود. در شرايط رطوبتي مناسب، دما به عنوان يك عامل محيطي موثر مي تواند بر جوانه‌زني و سبز شدن اين گياه اثر بگذارد. از اين رو، شناخت دماهاي كاردينال آن مي تواند به كشاورزان در پيش‌بيني موفقيت آميز جوانه زني، سبز شدن و حتي عملكرد بذر و به پژوهشگران در ايجاد ژنوتيپ هاي متحمل به دماهاي بالا كمك كند. لذا، پژوهش حاضر با هدف تعيين محدوده دمايي جوانه‌زني و دماهاي كاردينال جوانه‌زني بذر دو ژنوتيپ دانه اي كتان طراحي و اجرا شد.مواد و روش‌ها: به منظور كمي‌سازي واكنش جوانه‌زني دو ژنوتيپ كتان دانه روغني (رقم گلچين و لاين 286) به نه دما (3، 5، 10، 15، 20، 25، 30، 35 و 40 درجه سلسيوس)، آزمايشي به صورت كرت‌هاي يك بار خرد شده در قالب طرح كاملا تصادفي با چهار تكرار انجام شد. در اين زمايش، از سه مدل رگرسيوني غير‌خطي (بتا، دو تكه‌اي و دندان مانند) براي برازش داده‌ها استفاده شد و با استفاده از شاخص اطلاعات آكائيك (AIC)، شاخص اطلاعات آكائيك اصلاح شده (AICc) و ∆i  مدل برتر گزينش شد. يافته‌ها: يافته‌هاي اين آزمايش در مورد لاين 286 نشان داد كه مدل بتا با داشتن شاخص اطلاعات آكائيك (3.96-=AIC) و شاخص آكائيك تصحيح شده (89.61-=AICc) كمتر و 0= i∆  از توانايي بالاتري در تخمين دماهاي كاردينال برخوردار است. لذا، با استفاده از اين مدل، دماي پايه، بهينه، بيشنه و تعداد ساعت زيستي لاين 286 به ترتيب 7.18، 24.22، 40.16 درجه سلسيوس و 19.25 ساعت تخمين زده شد. در رقم گلچين، مدل بتا با داشتن شاخص اطلاعات آكائيك (3.89-=AIC) و شاخص آكائيك تصحيح شده (89.083- =AICc) كمتر، برازش بهتري نسبت به دو مدل ديگر داشت. با اين حال، با در نظر گرفتن i∆  كه در مدل‌هاي بتا، دو تكه و دندان مانند به ترتيب برابر 0، 1.61 و 4.49 بود، مشاهده شد كه دو مدل بتا و دوتكه در تخمين دماهاي كاردينال رقم گلچين از دقت يكساني برخوردارند. اين يافته‌ها نشان داد كه دامنه دماي مناسب براي جوانه‌زني رقم گلچين 23.85-3.8 درجه سلسيوس است. در اين رقم محدوده ساعت زيستي تا 50 درصد جوانه‌زني از 16.42 تا 19.77 ساعت متغير بود. نتيجه‌گيري: در كل، با توجه به يافته‌هاي اين آزمايش مي‌توان از مدل بتا براي پيش بيني زمان تا جوانه‌زني لاين 286 و از هر يك از دو مدل، مدل بتا و دوتكه اي براي پيش‌بيني زمان تا جوانه‌زني رقم گلچين در شرايط مطلوب رطوبتي بستر جوانه زني استفاده كرد.