ساخت و اعتباريابي مقدماتي ابزار غربالگري تاب‌آوري روان‌شناختي در نوجوانان تيزهوش

پژوهش حاضر با هدف ساخت و اعتباريابي مقدماتي آزمون غربالگري تاب‌آوري در نوجوانان تيزهوش، با رجوع به آموزه‌هاي مفهومي رويكرد توانمندمحور ـ به‌عنوان يك رويكرد بيش‌واقع‌نگر و جامع كه مواجهه‌هاي تاب‌آورانه را در بستر منابع فردي و بافتاري معنا مي‌كند، انجام شد. 451 نوجوان تيزهوش از بين دانش‌آموزان متوسطه اول و دوم مدارس دخترانه و پسرانه تيزهوشان شهرستان كاشان با استفاده از روش نمونه‌گيري در دسترس، انتخاب شدند. ابتدا، نتايج تحليل عاملي اكتشافي به روش تحليل مولفه‌هاي اصلي، در بُعد برون‌فردي، از مدل اندازه‌گيري مشتمل بر سه منبعِ معلم، خانواده و دوستان و همچنين، در بُعد درون‌فردي، از مدل مشتمل بر شش منبعِ خودباوري، مسئوليت‌پذيري، خودكنترلي، توانايي يادگيري از رخدادهاي منفي، چالشي‌نگري و مثبت‌انديشي، حمايت كرد. در ادامه، نتايج تحليل عاملي تاييدي ابزار غربالگري تاب‌آوري نشان داد كه مدل دوعاملي مرتبه اول در مقايسه با دو مدل رقيب شامل مدل چندعاملي مرتبه سوم سلسله‌مراتبي و مدل چندعاملي مرتبه اول، با داده‌ها برازش بهتري دارد. همچنين، نتايج روش آماري آزمون t براي گروه‌هاي مستقل با تاييد روايي افتراقي ابزار غربالگري تاب‌آوري نشان داد كه اين ابزار در تمايزگذاري بين يادگيرگان تيزهوشِ تاب‌آور از غيرتاب‌آور، موثر بود. علاوه‌بر اين، نتايج مربوط به همبستگي بين ابعاد فردي و بافتاري ابزار غربالگري با وجوه مختلف ادراك از حمايت اجتماعي، شواهد مضاعفي را در دفاع از روايي ملاكي اين ابزار فراهم آورد. ضرايب همساني دروني براي منابع بافتاري تاب‌آوري، بين 75/0 تا 97/0 و ضرايب همساني دروني براي منابع درون‌فردي تاب‌آوري، بين 84/0 تا 96/0، به دست آمد. نتايج پژوهش حاضر نشان داد كه حدود اطلاعاتي رويكرد توانمندمحور نسبت به تاب‌آوري با شمول حداكثري منابع درون ـ برون‌فردي تغذيه‌كننده مقابله‌هاي تاب‌آورانه، از يك سوي، در تدارك تلاشي بسنده براي شكل‌دهي به نقشه مفهومي زيربنايي ابزار غربالگري تاب‌آوري تيزهوشان و از ديگر سوي، و متعاقبِ دسترسي به آن ابزار سنجش، تعقيب دغدغه كاهش پيامدهاي ناشي از سلطه‌گري تك‎‌بُعدي‌نگري در فرايند سنجش، پايش و انتخاب سرآمدان را همچون واقعيتي بااهميت و انكارناشدني، ممكن ساخت.