برهان اِنّي در روش‌ علمي ابوريحان بيروني

ابوريحان بيروني دانشمند برجستۀ قرون چهارم و پنجم هجري رويكرد منحصر به فردي در علوم طبيعي داشت. در حالي كه دانشمندان برجسته‌اي چون ابوعلي‌سينا روش‌هاي قياسي و مباني فلسفۀ ارسطو را در علوم طبيعي داراي اصالت تلقي مي‌كردند، ابوريحان توجه بيشتري به براهين انّي كه روش علوم رياضي بود داشت. در اين روشِ علمي مي‌توان با نگاهي انتقادي به مباني فلسفي نگريست و تعهدي به اين و آن دستگاه فلسفي نداشت. بيروني گرچه خود بسياري از مباني ارسطو را پذيرفته بود و عملاً در مقدمات علم نجوم اعمال كرده بود، اما همواره نگاهي انتقادي به آنها داشت و در برخي موارد به مرزهاي علم تجربي، آن طور كه در دورۀ انقلاب علمي در غرب مي‌شناسيم، نزديك شده بود. همچنين از ملزومات چنين نگرشي غيريقيني بودن علوم طبيعي است كه سنخيت بسياري با علوم طبيعي و تجربي به شكل جديد خود دارد. در اين مقاله تلاش مي‌كنيم رويكرد انّي بيروني در علوم طبيعي را با چند نمونه و شرح آنها روشن كنيم.