تكرارپذيري حوادث عالم بر مبناي ادوار و اكوار و كاربردهاي آن در فلسفۀ اسلامي

دور و كور ستارگان و سيارات به عنوان اصل موضوعي در طبيعيات قديم در نظر گرفته شده است كه بر اساس آن، اجرام سماوي پس از مدت زماني طولاني مجدداً به وضعيت نخستين خود نسبت به يكديگر باز مي‌گردند. از آنجا كه بر اساس ديدگاه طبيعيات قديم عالم افلاك بر شكل‌گيري وقايع عالم تحت القمر تأثيرگذار است، با از سرگيري مجدد اوضاع فلكي نسبت به يكديگر، وقايعي مشابه وقايع گذشته در عالم تحت القمر روي خواهد داد. اين مدت زمان را ايام عالم ناميده‌اند كه بيشتر در آثار ابومعشر بلخي و ابوريحان بيروني در بارۀ آن سخن گفته شده است. در اين مقاله با تشريح تاريخي اين ديدگاه، انواع ادوار و اكوار و رابطۀ آن با علم احكام نجوم بيان شده است. در فلسفۀ اسلامي نظريۀ تكرارپذيري حوادث عالم بر اساس دور و كور، بيشتر در رسائل اخوان الصفا و آثار سهروردي و شارحان وي همچون شهرزوري آمده است و براي آن كاربردهاي الهياتي مطرح كرده‌اند كه عبارتند از: شاهدي بر دوام فيض الهي؛ تبييني بر ازلي و ابدي بودن عالم و ابدي نبودن موجودات عالم ماده؛ تبييني براي معاد و تناسخ؛ تبييني براي نحوۀ دست‌يابي به علم غيب؛ پيش فرضي در تفسير برخي از آيات و روايات، چنان‌كه رتق و فتق را به اين بحث تطبيق داده‌اند. در اين مقاله با نقد و بررسي تكرارپذير بودن حوادث عالم بر اساس ادوار كيهاني، نشان داده شده است كه كاربردهاي فلسفي آنها نيز صحيح نيستند.