تولد مدرسه در ايران: روايت تاريخي از ظهور آموزش و پرورش مدرن در جامعۀ ايراني

ﻋﺼﺮ ﺣﺎﮐﻤﯿﺖ ﺳﻠﺠﻮﻗﯿﺎن ﺑﺮ ﮐﺮﻣﺎن، ﺑﻪوﯾﮋه ﻫﻢ زﻣﺎن ﺑﺎ ﺣﮑﻮﻣﺖ ﺑﺮﺧﯽ از دوﻟﺘﻤﺮدان ﮐﺎرداﻧﺶ، ﯾﮑﯽ از اﻋﺼﺎر ﻣﻬﻤﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺳﺮزﻣﯿﻦ از ﺳﺮ ﮔﺬراﻧﯿﺪه اﺳﺖ. ﺣﮑﻮﻣﺘﯽ ﮐﻪ ﺑﺎ ورودِ ﻣﻠﮏ ﻗﺎورد ﺳﻠﺠﻮﻗﯽ ﺑﻪ ﮐﺮﻣﺎن در ﺣﺪود ﺳﺎل ٤٤٢ق ﭘﺎﯾﻪرﯾﺰي ﺷﺪه و ﭘﺲ از وي ﻧﯿﺰ در ﻣﯿﺎن ﺟﺎﻧﺸﯿﻨﺎﻧﺶ ﺗﺎ ﺣﻮاﻟﯽ ﺳﺎل ۵۸۳ه.ق اداﻣﻪ ﯾﺎﻓﺖ. ﺣﺎﮐﻤﺎن ﺳﻠﺠﻮﻗﯽ و ﮐﺎرﮔﺰاران آﻧﻬﺎ در اﯾﻦ ﻣﺪتزﻣﺎن، ﺗﺤﻮﻻﺗﯽ را در ﻋﺮﺻﻪﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺳﯿﺎﺳﯽ، اﻗﺘﺼﺎدي، اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و ﻓﺮﻫﻨﮕﯽِ ﮐﺮﻣﺎن ﺑﻪوﺟﻮد آوردﻧﺪ؛ اﻣﺎ آﻧﭽﻪ ﺑﻪﻃﻮر ﺧﺎص در ﭘﮋوﻫﺶ ﺣﺎﺿﺮ ﻣﻮرد واﮐﺎوي ﻗﺮار ﺧﻮاﻫﺪ ﮔﺮﻓﺖ ﺑﺮرﺳﯽِ اﻣﺮا ِض ﺳﻼﻃﯿﻦِ اﯾﻦ ﺣﮑﻮﻣﺖ و ﺷﯿﻮه ﻫﺎي درﻣﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﭘﺰﺷﮑﺎن اﯾﻦ ﻋﺼﺮ ﺑﻪﮐﺎر ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ. ﭘﮋوﻫﺶ ﺣﺎﺿﺮ ﺑﺎ ﮐﺎرﺑﺮد روش اﺳـﺘﺪﻻل و ﻣﻨﻄـﻖ ﺗـﺎرﯾﺨﯽ، ﺑـﺮ آن اﺳـﺖ ﺗـﺎ در ﮔـﺎم ﻧﺨﺴـﺖ، ﺑﻪ ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﻮﺗﺎه ﺣﮑﻮﻣﺖ ﺳﻠﺠﻮﻗﯿﺎنِ ﮐﺮﻣﺎن ﭘﺮداﺧﺘﻪ و در د وﻣﯿﻦ و اﺻﻠﯽ ﺗﺮﯾﻦ ﮔﺎم، اﻣﺮاض رﺳﻮخ ﮐﺮده ﺑﻪ درﺑﺎر ﺳﻠﺠﻮﻗﯿﺎن و ﺷـﯿﻮ ة درﻣـﺎﻧﯽ ﭘﺰﺷـﮑﺎن درﺑـﺎر، ﺟﻬﺖ رﻓﻊ اﯾﻦ ﺑﯿﻤﺎر ﯾﻬﺎ را ﻣﻮرد واﮐﺎو ي ﻗﺮار دﻫﺪ. در ﻫﻤﯿﻦ راﺳﺘﺎ از ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺗﺎرﯾﺨﯽ، ﭘﺰﺷﮑﯽ و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت ﺟﺪﯾﺪ در ﻗﺎﻟﺐ ﮐﺘﺎب و ﻣﻘﺎﻟﻪ، ﺑﻬﺮه ﺑﺮده ﺷﺪ. ﯾﺎﻓﺘﻪﻫﺎي اﯾﻦ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻧﺸﺎﻧﮕﺮ آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﭘﺰﺷﮑﺎن ﺣﺎﺿﺮ در درﺑﺎر ﺳﻠﺠﻮﻗﯿﺎنِ ﮐﺮﻣﺎن، از داروﻫﺎي ﮔﯿﺎﻫﯽ و ﮐﺎﻧﯽ ﻫﺎي ﻣﻮﺟﻮد در ﮐﺮﻣﺎن، ﺟﻬﺖ ﻣﺪاواي ﺑﯿﻤﺎرانِ ﺧﻮد ﺑﻬﺮه ﺑﺮده و ﺑﺮﺧﯽ از ﭘﺰﺷﮑﺎن اﯾﻦ ﻋﺼﺮ ﺑﻪ وﯾﮋه اﻓﻀﻞاﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮﺣﺎﻣﺪ ﮐﺮﻣﺎﻧﯽ، ﺗﺄﮐﯿﺪ ﺑﺴﯿﺎر ﻓﺮاواﻧﯽ ﺑﺮ ﭘﯿﺸﮕﯿﺮي داﺷﺘﻪ و آن را ﺑﺮ درﻣﺎن ارﺟﺢ ﻣﯽداﻧﻨﺪ.