عوامل كالبدي و محيطي موثر بر كاهش استرس دانش آموزان در فضاهاي آموزشي از ديدگاه متخصصان

روان‌شناسان در بررسي مسائل آموزشي، معماري يا فضاي فيزيكي مدرسه را به‌عنوان عاملي زنده و پويا در كيفيت فعاليت‌هاي آموزشي و تربيتي دانش آموزان مؤثر مي‌دانند. به علاوه مقطع متوسطه سن بحران رشدي است و همراه با افزايش انواع استرس‌ها و آسيب‌پذيري به فشارهاي رواني، اجتماعي و زيستي و كاهش مهارت‌هاي مقابله‌اي در برابر اين آسيب‌ها همراه است. لذا بررسي و شناسايي استرس دانش‌آموزان در اين دوره، از اهميت خاصي برخوردار است. هدف اصلي پژوهش حاضر ارتقا كيفيت فضاهاي آموزشي (مدارس مقطع متوسطه دوم متناظر با مقطع تحصيلي دبيرستان در نظام آموزشي قبل) است كه با شناسايي متغيرهاي كالبدي و محيطي موثر بر كاهش استرس دانش آموزان قابل دستيابي است. در اين پژوهش از روش پژوهش تركيبي (كيفي- كمي) استفاده شده‌است. جامعه مورد مطالعه متخصصين رشته معماري و روانشناسي بوده كه از طريق روش نمونه‌گيري شبكه‌اي (گلوله برفي)، نمونه مورد نظر انتخاب گرديد و حجم نمونه از طريق اشباع نظري كه از عوامل استخراج شده است، به ‌دست آمد. همچنين پس از مصاحبه‌ي بازپاسخ با متخصصين از تكنيك كدگذاري باز و محوري استفاده شد و از روش اكتشافي دلفي توسط 20 نفر از اساتيد معماري و روانشناسي دانشگاه‌ها در شهر شيراز و تهران بهره گرفته شد. بعد از آن نتايج از طريق جدول هدف محتوا به پرسشنامه تبديل و طي دو مرحله تكميل گرديد. براي تحليل داده‌هاي جمع‌آوري شده از پرسشنامه متخصصين، به جهت دسته‌بندي تفكر آن‌ها از تحليل عامل Q كه پاسخ دهندگان را دسته‌بندي مي‌كند، استفاده شد و در نهايت اثرگذارترين عوامل بر كاهش استرس و افزايش سازگاري دانش آموزان در فضاهاي آموزشي مشخص شد. نتايج اين پژوهش بيانگر آن است كه ابعاد اجتماعي، آسايش كالبدي، طراحي معماري، روانشناسي محيط، آسايش محيطي و امنيت محيطي بر كاهش استرس دانش آموزان در فضاهاي آموزشي اثرگذار است.