واكاوي امكانات بالقوّه و بالفعلِ هم‌آميزي مُدال براي گسترش كارگان موسيقي كلاسيك ايراني مطالعهٔ موردي «داد و بيداد» و دستگاه شور به همراه متعلّقات آن از روايت عبدالله دوامي

يكي از امكانات بالقوّهٔ موجود در كارگان، هم‌آميزي دو موجوديّت مُدال و حصول يك موجوديّت مُدال مستقل از آن‌ها است. يكي از نمونه‌هاي شاخص اين امكان، «مقام داد و بيداد»، ابداع حسين عليزاده است. اين مورد كه در ادبيات موسيقي‌شناسي از نمونه‌هاي شاخص خلّاقيت در موسيقي كلاسيك ايران محسوب مي‌شود، با استفاده از هم‌آميزي امكانات مُدال دو موجوديّت مُدال «داد» از دستگاه ماهور و «بيداد» از دستگاه همايون پديد آمده است. بررسي لايه‌هاي زيرين و نهان رديف نشان مي‌دهد كه امكان مذكور به‌صورت كاملاً سنّتي در بطن رديف نيز به كار رفته است. مقالهٔ حاضر با استفاده از روش‌هاي توصيفي، تحليلي و تطبيقي در راستاي تلاش براي گسترش كارگان، با مطالعهٔ دو گروه نمونهٔ مطالعاتي امكان و چگونگي حصول موجوديّت‌هاي مُدال جديدي را از طريق هم‌آميزي‌هاي مُدال، استخراج و معرّفي كرده است. اطّلاعات لازم از طريق بررسي آثار صوتي و مكتوب، مطالعات كتابخانه‌اي و همچنين تجربيات عملي نگارنده گردآوري شده‌اند. اين پژوهش نشان مي‌دهد هم‌آميزي فضا‌هاي مُدال فرايندي متمايز از «مُدگردي» يا «مركّب‌نوازي/خواني» در موسيقي كلاسيك ايراني است. در چنين فرايندي موجوديّت‌هاي مُدال فرضي «الف» و «ب»، فضايي را به وجود مي‌آورند كه بسته به توانايي و ذوق خالق آن، از لحاظ موسيقايي معادل «اب»، «با» يا حتّي عنوان مستقل «ج» خواهد بود.