تحليل ساختار و راهبرد بازيگران نظم آينده منطقه خاورميانه

در قرن گذشته، به علت ظهور و افول بازيگران متعدد در منطقه خاورميانه، نظم اين منطقه دستخوش دگرگوني‌هاي بسياري شده است. بعد از پيروزي انقلاب اسلامي، يكي از پايدارترين مدل‌هاي نظم منطقه‌اي در خاورميانه، رقابت بين دو نظم انقلابي گري با محوريت ايران و نظم غرب‌گرا با محوريت عربستان وهم پيمانان منطقه‌اي و فرا منطقه‌اي آن بوده است. گرچه در بعضي از مقاطع نظم اخواني مي‌خواست خود را به‌عنوان پايه نظم سوم منطقه تثبيت كند؛ اما پس از كودتاي 2013 در مصر پايه‌هاي اين نظم فروريخت. بااين‌وجود، ساير بازيگران نظم اخواني همانند تركيه، قطر و ليبي همچنان به ظهور مجدد اين نظم اميدوارند. با توجه به پرشتاب و سيال بودن تحولات در اين منطقه، ظهور بازيگران رسمي و غيررسمي جديد، محيط پيچيده و آشوبناك منطقه و به‌تبع آن، عدم قطعيت‌هاي متعدد، نمي‌توان از تثبيت كامل الگوي نظم دوقطبي در منطقه خاورميانه مطمئن شد و ممكن است نظم منطقه‌اي خاورميانه در آينده نزديك، دستخوش دگرگوني‌هاي بسياري گردد. اين مقاله با شناسايي، تحليل و تبيين ساختاري واگرايي و همگرايي ميان بازيگران تأثيرگذار در منطقه خاورميانه از طريق پرسشنامه نيمه ساختاريافته، خبرگاني و بهره‌گيري از ابزار نرم‌افزاري مكتور، درصدد پاسخگويي به اين پرسش است كه الگوهاي آينده نظم منطقه‌اي خاورميانه چگونه خواهند بود؟ سناريوي مطلوب براي بلوك‌هاي قدرت، تغيير است يا تداوم؟ يافته‌هاي پژوهش بيانگر آن است كه طيف وسيعي از سناريوها را مي‌توان در خصوص نظم منطقه‌اي مطرح ساخت؛ اما محتمل‌ترين سناريو در نظم منطقه خاورميانه، بي‌ثباتي، تغيير و حركت از الگوي نظم دوقطبي به سمت‌وسوي الگوي چندقطبي در اين منطقه است.