واكاوي اثرات سد سلماي افغانستان بر تنش‌هاي آبي كلان شهر مشهد

چشم‌انداز تأمين و آينده آب شمال شرق (كلان‌شهر مشهد) علاوه بر تأثيرپذيري از بحران‌هاي كلي تنش‌هاي آبي كشور، و شرايط طبيعي و اقليمي منطقه شمال شرق، تحت تأثير متغير همسايگي و سياست‌هاي هيدروپليتيكي افغانستان است؛ چرا كه افغانستان ضمن آگاهي از وضعيت جغرافيايي خود (محصور در خشكي بودن)، براي جبران بخشي از نيازمندي‌هايش در امر توسعه زيرساختي آبي، كشاورزي و اقتصادي، متوسل به سياست هيدروهژموني (نقش ابزار گونگي آب) در رابطه همسايگان خود، از جمله ايران شده است. در حقيقت سياستِ هيدروهژموني افغانستان، گونه‌اي از راهبردِ ديپلماتيك و سياسي اين كشور، براي جبران بخشي از خلاء «قدرت-امنيت- هويت»، در موازنه ژئوپليتيكي با همسايگان است. سدسازي‌هاي متعدد، و از جمله ساخت سد سلما، در چارچوب همين تحليل مي‌گنجد. سؤال اصلي اين مقاله چنين است: اصولاً احداث سد سلما بر روي شاخه اصلي هريرود، چه پيامدهايي بر تنش‌هاي آبي كلان‌شهر مشهد دارد؟ به‌طور واضح سياست‌هاي فرادستي افغانستان در ساخت سد سلما، نواحي پايين‌دست، از جمله ناحيه شمال شرقي ايران (استان خراسان و كلان‌شهر مشهد) را با چالش تأمين آب مواجه مي‌نمايد. گونه‌هاي متعددي از تنش‌هاي ژئوپليتيكي، سياسي-امنيتي، اجتماعي، اقتصادي و زيست‌محيطي، از جمله پيامدهاي اعمال چنين راهبردي است. پژوهش بر اساس ماهيت و روش، توصيفي- تحليلي محسوب مي‌شود. اطلاعات پژوهش به شيوه كتابخانه و اسنادي و با مراجعه به منابع معتبر گردآوري‌شده است.