تعامل و تقابلِ شهرنشينان، كوه ‌نشينان و صحراگردان در قزوين دوره سلجوقي

در طول تاريخ، قزوين و نواحي اطراف آن به سبب برخورداري از شرايط سه‌گانه جغرافيايي اقليمي (كوهستان، شهر و دشت) و به‌ واسطه استقرار در شاه‌راه شرق غرب و شمال جنوب ايران و محل تلاقي راه‌هاي ارتباطي همواره مورد هدف مهاجرت و آمد و شد گروه‌هاي مختلف اجتماعي اقتصادي بوده‌است. در سده‌هاي چهارم و پنجم، تحولات تاريخي سرزمين‌هاي شرق خلافت اسلامي بر بستر اين موقعيت جغرافيايي اقليمي، سبب شد علاوه بر كوه‌نشينان و شهرنشينان اين منطقه، شاهد حضور صحراگردان ترك نيز باشد. اين مساله به‌تدريج، تغييرات قابل‌توجهي در وضعيت عمومي قزوين ايجاد كرد. بنابراين قزوين عصر سلجوقي از نظر سياسي و اجتماعي اقتصادي شاهد تعامل و تقابل سه گروه بود: شهرنشينان، كوه نشينان و صحراگردان. با اين وصف در مقاله پيش‌رو تلاش بر آن است تا ضمن بررسي اين تعامل و تقابل، به اين پرسش اصلي پاسخ داده شود كه مناسبات اين سه گروه با يكديگر چگونه بود و چه تأثيري بر فضاي عمومي شهر داشت. يافته‌هاي پژوهش نشان‌مي‌دهد مناسبات كوه‌نشينان با شهرنشينان و صحراگردان بيشتر تقابلي و مناسبات مردم شهرنشين و صحراگردان بيشتر تعاملي بوده‌است و اين تعامل‌ها و تقابل‌ها هر كدام پيامدهاي مثبت و منفي قابل ‌توجه‌اي براي شهر به‌ همراه داشت.