آسيب‌شناسي نظام برنامه‌ريزي فضايي با تأكيد بر رويكرد پدافند غيرعامل (مطالعه موردي: كلان‌شهر تبريز)

مقدمه: كلان‌شهر تبريز به‌عنوان بزرگ‌ترين مركز جمعيتي شمال غرب ايران، در سال‌هاي اخير شاهد رشد فزاينده‌ي فيزيكي و جمعيتي بسياري بوده و با تراكم و توسعه‌ي طرح‌هاي اقتصادي و زيرساختي از يك‌سو و گسترش بافت‌هاي مسئله‌دار از سوي ديگر و همچنين ناتواني نظام مديريت شهري در نظم‌دهي به اين مسائل، اين شهر را با مشكلات عديده و آسيب‌پذيري در مواقع بحراني مواجه ساخته است.  در اين راستا نياز است تا با تأكيد بر رويكردهايي همچون پدافند غيرعامل در برنامه‌ريزي فضايي و نظم‌دهي به نظام و ساختار جمعيتي كاركردي به تحقق توسعه‌ي پايدار نائل آمد.هدف: با توجه به اهميت برنامه‌ريزي فضايي و بهره‌مندي از رويكردهايي همچون پدافند غيرعامل در راستاي تحقق توسعه‌ي پايدار، هدف از پژوهش حاضر آسيب‌شناسي نظام برنامه‌ريزي فضايي كلان‌شهر تبريز با تأكيد بر معيارهاي پدافند غيرعامل و ارائه‌ي راهكارهايي براي دست‌يابي به الگوي مطلوب در نظام برنامه‌ريزي فضايي و تحقق توسعه‌ي پايدار مي‌باشد.روش‌شناسي تحقيق: روش تحقيق كمي با ماهيت كاربردي–توسعه‌اي مي‌باشد كه به‌منظور تجزيه و تحليل داده‌ها از مدل حداقل مجذورات جزئي در نرم‌افزار Warp PLS استفاده شده است. جامعه‌ي آماري تحقيق نيز شامل مديران، مسئولان و كارشناسان شهري تبريز (حدوداً 1500 نفر) مي‌باشد و حجم نمونه بر اساس مدل اصلاح‌شده كوكران 340 نفر برآورد شده است.قلمرو جغرافيايي پژوهش: قلمرو جغرافيايي پژوهش شامل كلان‌شهر تبريز مي‌باشد.يافته ها: يافته‌هاي تحقيق نشان مي‌دهد كه از بين شش مؤلفه‌ي مورد تأكيد نظام برنامه‌ريزي با تأكيد بر پدافند غيرعامل، تنها مؤلفه‌ي جمعيت با ضريب 51/0 در سطح اطمينان 95 درصد در كلان‌شهر تبريز تحقق يافته و پنج مؤلفه‌ي زيرساخت‌هاي حياتي، زيرساخت‌هاي فيزيكي، فضاهاي باز، جاده‌ها و معابر و كاربري زمين و عملكردها تحقق نيافته‌اند كه ضرايب حاصل از مدل ساختاري براي اين مؤلفه‌ها به ترتيب برابر با 23/0، 38/0، 32/0، 27/0 و 42/0 مي‌باشد. نتايج: نتايج حاكي از آن است كه عدم تحقق پدافند غيرعامل در برنامه‌ريزي فضايي تبريز، ناشي از نارسايي‌ها در نظام تصميم‌گيري (يكپارچگي و سيستمي)، محتواي طرح‌ها (واقعيت‌گرايي، انعطاف‌پذيري و آينده‌نگري) و اجرا (تعهد و شفافيت) مي‌باشد.