بررسي انسان‌ گونه ‌انگاري خدا در آثار سنايي و عطار از ديدگاه استعارۀ شناختي و عرفاني

امور معنوي، مقدس و ديني از اموري هستند، كه همواره بشر براي فهم آن ها ناچار از به كارگيري استعاره است. اين خاصيت ذهن بشر است كه نمي‌تواند امور مفهومي و انتزاعي را بدون كمك گرفتن از امور مصداقي و فيزيكي بشناسد. امروزه علوم شناختي از جمله زبان‌شناختي شناختي، بسياري از استعاره‌هاي به كاررفته زبان انسان را تحليل كرده و نشان داده است كه انسان چگونه پاره از امور هستي را درك مي‌كند. هدف اين پژوهش بررسي استعاره انسان‌مدارانه در مورد خداوند است، تا با رويكرد شناختي نشان دهد چگونه خدا در ذهن دو تن از شاعران زبان فارسي، يعني سنايي و عطار، مفهوم‌سازي شده است. براي اين منظور از ديوان اين دو شاعر، تمام ابياتي كه در آن ها اعمال و صفات انساني براي خدا قيدشده، استخراج گرديده و با نگاشت هركدام در مقاله ذكرشده‌ است. نتيجه اين پژوهش نشان مي‌دهد، در ذهن اين دو شاعر به طور مشترك خدا: پادشاه، معشوق، صنعتگر، ميزبان، ساقي و جنگجو است و علاوه ‌بر اين در ذهن سنايي خدا: آرايشگر، بنّا، نانوا، نويسنده، راهنما؛ و در ذهن عطار هم خدا: صياد، شعبده‌باز، آئينه‌بند، فرمانده، بافنده و نقاش است. در اين پژوهش چهره، ميان/ كمر، زلف، لب، مردمك چشم، دهان و ... از اعضايي هستند كه همراه با شواهدي براي اثبات استعاره بدن‌مندي از آن ها استفاده شده است.