مطالعه شيوه‌هاي بازنمايي مفهوم«خدا» در ساحت شعر و انديشه «حافظ»

حافظ شاعر انديشه وري است كه علاوه بر بيان تجربه هاي عاطفي و احساسي، به دنبال بيان معني و حقيقت اين تجربه ها و تأملات معنوي خود درلابه لاي اشعارش مي باشد و مي توان ژرف ساختي معرفتي را در كاربرد واژگان هستي شناسانه « خدا ، انسان ، ملكوت ، جهان و ... » در شعر و انديشه او جست وجو و كشف كرد. در اين ميان ، واژه و مفهوم «خدا»  از پربسامدترين مفاهيم كليدي ديوان حافظ است. اين تحقيق به شيوه توصيفي-تحليلي درصدد پاسخ به اين پرسش است كه : «خدا» در شعر و انديشه حافظ چه معنا يا مفاهيمي دارد؟ يافته ها حاكي از آن است كه: انديشه و نگاه معرفتي  حافظ در فضايي «خدامحورانه» طرح مي شود اين نگاه معرفتي از قرآن و متون عرفاني متأثر است و كهن الگوي داستان آفرينش و ماجراي خلقت و هبوط حضرت  آدم دستمايه نگره و انگاره حافظ به حقيقت جهان هستي است  اما نحوه، رنگ و جنس  نگرش خداباورانه در شعر او يكدست نيست و مي توان مصاديق پرشماري براي رويكردهاي عاميانه، عابدانه، وحدت وجودي، شهودي و... در ديوان او ارائه كرد و زمينه هايي از انديشه هاي رايج در آن روزگار را  _ از قبيل: كلام اشعري ، نگاه جبرگرايانه، انديشه هاي صوفيانه و كلامي و…_ در شعر خواجه سراغ گرفت و نشان داد اما نگرش او غالباً شخصي ، ابتكاري و مستقل مي نمايد و رويكرد «عاشقانه و دوستانه» از حضور معنادارتري در فحواي شعرش برخوردار است.