بررسي تطبيقي خود شناسي و خود آگاهي از نگاه ابن ‌عربي و يونگ

مسأله شناخت خود در علوم انساني بويژه عرفان و روان‌شناسي جايگاهي ويژه دارد. تعبير مرسوم از «شناختِ خود» در عرفان، «خودشناسي» و تعبير مرسوم از آن در روان‌شناسي تحليلي، «خودآگاهي» است. علي رغم تفاوت ظاهري اين دو اصطلاح مي‌توان از منظري تطبيقي به بررسي اين دو مفهوم پرداخت. در اين مقاله، ابن‌عربي به نمايندگي از عرفان اسلامي و يونگ به نمايندگي از روان‌شناسي تحليلي برگزيده شده‌اند. ابن‌عربي به منظور خودشناسي از مفاهيمي همچون تزكيه نفس، ذكر و فكر بهره مي‌گيرد و يونگ از طريق پژوهش در ناخودآگاه، تحليل روياها و مراقبه به بررسي خودآگاهي پرداخته است. در نتيجه مقايسه ديدگاه‌ها و بيان تفاوت‌ها و شباهت‌ها، راهكارهاي عيني كه در دسترس يا درخور فهم انسان باشند مطرح شده است. به عنوان مثال شناخت‌پذيري نفس در عين شناخت‌ناپذيري آن و امكان‌پذيري شناخت خود از طريق آگاهي دروني؛ همچنين مراقبه، تزكيه و توجه به جسم از جمله راهكارهاي مشترك و قابل دسترسي است كه مطرح شده است. با ارائه راهكارهاي قابل دسترس در اين مقاله مي‌توان به وحدت نزديك‌تر شد. نهايتاً مي‌توان گفت سنّت عرفاني ابن‌عربي در باب شناخت خود به ديدگاه‌هاي روان‌شناسي معاصر نزديك شده است. اين مقاله بر پايه مطالعات كتابخانه‌اي و به روش مقايسه‌اي شكل گرفته است.