اي حيات عاشقان در مردگي (تجلي عناصر اسطورۀ جاودانگي و چارۀ مرگ در متون نثر عارفانه)

عكس العمل هاي فطري و عاطفي آدمي در مقابل هراس از نيستي، از دورۀ اساطير تاكنون به اشكال مختلف پديدار شده است. بخشي از اين عكس العمل ها به صورت روايات اسطوره اي و برخي به شكل آموزه ها و باورهاي اعتقادي حول مفهوم جاودانگي متجلي شده است. دقت در روايات و باور هاي شكل گرفته از اين موضوع نشان مي دهد كه آرزوي خلود در اين جهان، موجب شكل گيري مضاميني همچون: دست يافتن به آب حيات، رسيدن به درخت زندگي، ، تناسخ و پيكرگرداني، رويين تني و اژدهاكشي شده است؛ اما تسليم و پذيرش اين حقيقت كه حيات جاودان در جهان فاني، مقدور نيست، بشر را واداشته عطش خود  به جاودانگي را با خلق مضاميني همچون: ماندگاري نام، نسل، باقيات صالحات مادي و معنوي و از همه مهم تر انتقال و عروج به سرزمين بي مرگي، فروبنشاند. در نهايت فطري ترين پاسخ بشر، يعني رستاخيز و بازگشت به خاستگاه نخستين و حيات جاودانه پس از مرگ در اديان مطرح شده است. مسئله اين پژوهش راه حل اختصاصي عارفان براي غلبه بر اين هراس و چگونگي تجلي مضامين آن در متون نثر عرفاني است. بررسي توصيفي تحليلي برخي از متون منثور عرفاني تا قرن هفتم نشان مي دهد عارفان مسلمان نيز همراه با سير تفكر بشري از نمادهاي و روايات جاودانگي متأثر بوده اند؛ اما گروهي از عارفان، با تلقي خاص از داستان خروج آدم (ع) از بهشت، ازدست رفتن جاودانگي را ناشي از طلب جاودانگي فرض كرده و رسيدن به خلود واقعي را در گرو فنا دانسته اند. آنان معتقدند براي رسيدن به خلود راستين بايد از زمان ازلي و ابدي هم گذشت و با «فناي محض» در خالق زمان، محو و «گم بودۀ پاينده» شد.