نماد شناسي« باز» در نقد اسطوره‌اي – كهن ‌الگويي در ادبيّات عرفاني (مطالعه موردي: منطق ‌الطّيرعطّار و مثنوي مولانا )

در اسطوره‌هاي آفرينش بسياري از اقوام بشري، آفرينش با كلمه و سخن آغاز مي‌شود.اسطوره كهن الگوها هم چون لوح‌ فشرده گاه، نگرش‌ بشر را از آغاز تا بي‌زمان و بي‌مكان همراهي مي‌كنند. در اين ‌ميان، پرندگان جايگاه وسيعي در نمادپردازي كهن‌الگوها دارند. كهن الگوي باز كه با خورشيد ارتباط دارد، مورد تّوجه عطار و مولانا قرارگرفته است و رمزي از حركت انسان از نفس گياهي و حيواني به شاخص انساني تا پرواز به عالم قدس و سير در لامكان است. در بررسي هاي به عمل آمده: عطار در نماد باز به دو بُعد خير و شر توجّه دارد و به شناخت انسان از ماهيّت خود مي‌پردازد و مي‌خواهد انسان خود را از دلبستگي به مردار دنيا رهاكند و سپس در مرحلۀ بالاتر از هم‌دمي با شاهان و جاه و مقام دل‌كنده‌، او را تا رسيدن به سيمرغ همراهي مي‌كند. مولانا با‌ ‌نگرش ‌به ‌اسطوره كهن الگو‌ و ‌شيوۀ ‌پردازش‌ داستان هاي عطار، در‌ نگرش‌ عرفاني ‌بُعد ‌انسان‌كامل ‌را درتكميل‌سفرمرغان به طور نمادين ذكرمي‌كند و نمونه‌هايي از باز انسان كامل ارائه مي‌دهد. انسان كامل در نظر مولانا؛ نخست شامل انسان‌هاي هم دوره او چون شمس تبريزي، حسام الدين چلبي ‌وسپس اسطوره‌هاي ديني اند كه از حقيقت محمدي سرچشمه مي‌گيرند مانند علي (ع). در اين روش با ذكر شواهد به روش كتابخانه‌اي فيش برداري به گونه استقرايي(جزء به كل) پرداخته‌ايم.