بازخواني جامعه‌شناختي اخلاق عرفاني با تكيه بر روايات سلوكي ابوسعيد ابوالخير

يكي از بُعدهاي اخلاق عرفاني، كه عارفان به آن اهتمام داشته‌اند، جنبۀ اجتماعي آن است. برخلاف آنچه عموماً تصور مي‌شود، عرفان اسلامي جرياني منفعل نسبت به جامعه نبوده است و مسوليت پذيري عارفان در فتوت‌نامه‌ها‌و توصيه‌ هاي سلوكي آنان كاملا آشكار است. هدف از اين تحقيق، بررسي ابعاد اجتماعي در سيرۀ و احوال عارفان مسلمان است، كه بهترين نمونۀ چنين زيست اجتماعي ـ عرفاني را مي‌توان در فتوت‌نامه‌ها و حكايات سلوكي ابوسعيد ابوالخير مشاهده نمود. يافته‌هاي اين پژوهش حاكي از آن است كه زيست اجتماعي ابوسعيد ابوالخير يكي از بهترين الگوها براي اخلاق اجتماعي ـ عرفاني محسوب مي‌گردد. وي عبادت را فقط عزلت‌نشيني نمي‌داند، بلكه يكي از مهم‌ترين جنبه‌هاي دين‌داري را در مسوليت اجتماعي، جستجو مي‌كند و هيچ‌گاه بر رهبانيت و فاصله گرفتن از جامعه، تاكيد نمي‌كند. از مهم‌ترين بُن مايه‌هاي حكايات ابوسعيد، خدمت به خلق به عنوان يك وظيفه عبادي، توجه به حقوق ديگران، گذشت و ايثار، وفاداري و مسوليت پذيري وي نسبت به جامعه است. اين پژوهش با روش توصيفي ـ تحليلي و مراجعه به كتب اخلاقي ـ عرفاني و با استناد به اثر اسرار التوحيد في مقامات شيخ ابوسعيد، در جهت مصداق‌يابي اخلاق اجتماعي ـ عرفاني انجام يافته است.