بررسي روايات جرح هشام‌بن‌حكم و يونس‌بن‌عبدالرحمن براساس داده‌هاي سندي-متني روايات رجالي

نخستين شيوه‌اي كه مورخان اسلامي تحت‌تأثير محدثان، در نقل و نگارش تاريخ به‌كار برده‌اند، تاريخ نقلي است كه مورخ همانند راوي به نقل صرف حديث بسنده و در صورت نقد، تنها به بررسي وثاقت راوي اكتفا مي‌كند. مورخ در آغاز، شايستگي راويان احاديث را به شيوه علم رجال و فنّ جرح و تعديل احراز كرده و به‌دليل شباهت اسلوب نقد و بررسي تاريخ به حديث، شناخت كافي به سندهاي روايات، ميزان وثاقت و عدم وثاقت، راوي جرح و تعديل و محتواي حديث داشته‌ است. با اين روش با سلسله سندهاي اخبار تاريخي به ياري علم رجال و جرح و تعديل شتافته و تصوير واضحي از پيدايش تاريخ از درون حديث نشان مي‌دهد. محدثان اسلامي و نيز مورخان غربي مانند شاخت، ينبل و موتسكي كه در نقد احاديث پيشينه داشته‌اند، در تحقيقات خود از روش تحليل تاريخي متون و سنجش آن‌ها ازطريق نمونه‌هاي مستقل و بيروني استمداد جسته‌اند. براين‌اساس، بررسي فضاي تاريخي راوياني كه درباره آن‌ها جرح و تعديل وجود دارد، هدف اصلي اين پژوهش است و باتوجه‌به ضرورت رفع تعارض به شيوه‌ (تحليل سند – متن) با تمركز بر ‌بخش تعارض آراي رجالي به اعتبارسنجي اين اقوال پرداخته و اندكي از تاريخِ پيراموني اين تعارضات را تحليل‌ و بررسي مي‌كند. اين پژوهش با روش توصيفي-تحليلي و استفاده از منابع كتابخانه‌اي سازمان ‌يافته و با پياده‌سازي روش تحليل اسناد - متن در علم رجال شيعه، راوياني چون هشام‌بن‌حكم و يونس‌بن‌عبدالرحمن كه در توثيق و تضعيف آن‌ها تعارض وجود دارد، به‌عنوان متن مشترك، شناخته‌ ‌شده و با بهره‌گيري از سلسله سندهاي رجال كشي و ترسيم زنجيره‌اي راويان توثيق و تضعيف‌كننده، مي‌توان پيشينه اين تعارضات را تاريخ‌گذاري و اعتبارسنجي نمود. درنتيجه، با ترسيم شبكه‌اي روايات جرح هشام‌بن‌حكم و يونس‌بن‌عبدالرحمن به حلقه مشترك اين روايات كه يعقوب‌بن‌يزيد و عبداللّه‌بن‌حجال است، مي‌توان دست يافت كه نقش محوري در نشر روايات جرح را داشته‌اند.