تحليل مضمون شكر در دعاي عرفه ي امام حسين (ع)

شكر از مهمترين فضائل اخلاقي ـ ديني است تا آن‌جا كه مي‌توان گفت شكر نه تنها يك فضيلت اخلاقي بلكه باطن و روح آن‌هاست چراكه به تصريح قرآن، گزينه‌هاي پيش روي انتخاب انسان، بيرون از دوگانه‌ي شكر يا كفر نيست. دعاي عرفه‌ي امام حسين (ع)، دعايي طولاني است كه عمده‌ي مضامين آن پيرامون حمد و شكر خداوند است و از اين نظر، براي تعريف و استنباط ابعاد مختلف شكر با رويكرد ديني كه هدف پژوهش حاضر است، منبعي مناسب به نظر رسيد. براي نيل به هدف اين پژوهش روش تحليل مضمون انتخاب گرديد زيرا روشي كارآمد براي سامان‌دهي و غني‌سازي داده‌هاي كيفيِ پراكنده است. در بررسي لغوي و اصطلاحي شكر، روشن شد كه حقيقت شكر، اداي حقِّ مُنعِم به معناي «تأمين رضايت» اوست. تحليل مضمون شكر در دعاي عرفه ضمن تأييد گزاره‌ي فوق، از مجموع 70 مضمون پايه و 10 مضمون سازمان‌دهنده، سه مضمون «فراگيرِ نعمت‌شناسي»، «چرايي حمد و شكر» و «چگونگي حمد و شكر» را نتيجه داد. در واقع تمامي مضامين مرتبط با شكر در دعاي عرفه، ذيل سه عنوان كلي فوق دسته‌بندي و اين سه محور، به واسطه‌ي مضامين سازمان‌دهنده‌ي مرتبط با هريك، تبيين مي‌شوند.