تحليل نظام گفتماني تنش در نامه‌هاي امام علي(ع) به معاويه در نهج البلاغه

اين مقاله به بررسي نظام گفتماني تنش در نامه‌هاي امام علي (ع) به معاويه مي‌پردازد. موضع‌گيري گفتماني به دليل پويايي، نوعي جهت‌گيري گفتماني بسط روابط و تعامل بين نيروهاي همسو يا ناهمسو را آشكار مي‌نماياند. گفته‌پردازي، جرياني سيال است كه تعامل دو گونه ‌شناختي و عاطفي در آن سبب توليد معنا در گفتمان مي‌شودكه سياليت معنا و سير تكاملي آن مديون فرآيند تنشي گفتمان است. اين شكل‌گيري تابع نوعي حضور نشانه‌معناشناختي است. هدف اصلي اين پژوهش بررسي نامه‌هاي امام علي (ع) به معاويه با تكيه بر ساختار تنشي و عبور از شرايط گسست و پيوست گفتماني است. براي پاسخ‌گويي به اتهامات و افشاگري‌هاي معاويه و تأثيرگذاري آن بر درك و فهم مخاطب است. در نظام تنشي لايه‌هاي فشاره‌اي و گستره‌اي در ارتباط و تعامل با هم نقش‌آفريني مي‌كنند و هم پيوندي سطحي از فشاره و گستره شاكله گفتمان را شكل مي‌دهد. اميرالمومنين به منزله گفته‌پرداز در جريان معناسازي پويا و سيال به كنشگري فعال تبديل مي‌شود و حقيقت «بيعت» و «مشروعيت» خود را در نظام گفتماني تنشي معناسازي و ارزش‌سازي مي‌كند. بنابراين، امام از ساختار تنشي و زباني خاصي جهت انتقال معنا براي شكستن نظام معنايي سلطه‌ي معاويه بهره برده‌است و معاويه را از طريق افشاي اعمال، رفتارها و گفتارهاي نادرست بدون صلاحيت نشان مي‌دهد. بهره‌گيري از اين نشانه‌ها سبب افزايش عاطفه در كلام و دست‌يابي زبان به ناممكن‌ترين زمان‌ها و مكان‌ها و در نتيجه اثر‌گذاري بيشتر بر خواننده مي‌شود. اين پژوهش به شيوه كتابخانه‌اي و تحليلي كاربردي انجام گرفته‌است و بر اساس يافته‌هاي به‌دست‌آمده مي‌توان گفت نظام گفتماني نامه‌هاي «6»، «9» و «10» امام علي به معاويه از ساختار تنشي افزايشي، نزولي و صعودي پيروي مي‌كند.