تركيب گروهي در زبان فارسي

در اين نوشتار، تركيب گروهي در زبان فارسي معاصر با‌توجه ‌به 281 واژه (135 واژۀ مركب گروهي فعلي و 146 واژۀ مركب گروهي غير فعلي) استخراج‌شده از فرهنگ بزرگ سخن انوري (Anvari, 2007) بررسي مي‌شود. هدف پژوهش، مطالعۀ تركيب‌هاي گروهي از جنبه هستۀ معنايي، هستۀ نحوي، نوع واژه و مقوله‌هاي سازنده در چارچوب نظري ليبر (Lieber, 2009; Lieber, 2010) است تا دسته‌بندي كاملي از اين مقوله در زبان فارسي ارائه شود. همچنين، با مقايسۀ تركيب‌هاي گروهي فعلي و غير فعلي تفاوت‌ها و شباهت‌هاي اين دو ساخت روشن ‌شود. تحليل داده‌ها نشان داد كه تركيب گروهي ساختي متشكل از انضمام گروه نحوي به سازۀ واژگاني است. سازۀ واژگاني در تركيب‌هاي گروهي فعلي، هسته و در تركيب‌هاي گروهي غير فعلي بسته به نوع تركيب، هسته و يا غير هسته است. تركيب‌هاي گروهي با ‌توجه ‌به ساختار و هستۀ نحوي برگرفته از فعل يا غير فعل شامل دو طبقه فعلي و غير فعلي مي‌شوند. برخلاف تركيب‌هاي گروهي فعلي كه به‌لحاظ هستۀ نحوي فقط هسته‌پاياني هستند، تركيب‌هاي گروهي غير فعلي مي‌توانند هسته‌آغازين، هسته‌پاياني و يا فاقد هسته باشند. از نظر هستۀ معنايي، تركيب‌هاي گروهي فعلي درون‌مركز هسته‌پاياني و برون‌مركز هستند و به انواع موضوعي، افزوده‌اي و وصفي دسته‌بندي مي‌شوند، حال‌آنكه نوع غير فعلي فقط برون‌مركز هستند. داده‌ها تأييدي است بر اينكه از نظر نوع واژه، صفت‌هاي مركب گروهي فعلي و غير فعلي فراواني بيشتري در‌ مقايسه ‌با اسم‌ها و قيدهاي مركب گروهي فعلي و غير فعلي دارند. از نظر نوع سازه‌هاي تشكيل‌دهنده، تركيب غير فعلي تنوع بيشتري در مقايسه با فعلي دارد. نيز در هر دو نوع تركيب، گروه حرف‌اضافه‌اي فراواني بيشتري در ‌مقايسه ‌با گروه‌هاي نحوي اسمي و صفتي در ساخت تركيب‌هاي گروهي دارد.