پزشك در گردش؛ جستاري بر تاريخ ايجاد و گسترش سپاه بهداشت در ايران

پس از شهريور 1320 و پايان جنگ جهاني دوم، توجه حكومت پهلوي به روستاها معطوف شد و اجراي برنامه ي دوم عمراني، برنامه هاي بهداشت و درمان روستايي را در پي داشت. با تشكيل سپاه بهداشت در سال 1343، به عنوان اصل هفتم انقلاب شاه و ملت، از همه ي پزشكان و داروسازان مشمول خدمت نظام وظيفه خواسته شد خدمات پزشكي بهداشتي را در مناطق روستايي كشور عهده دار شوند. مقاله ي حاضر با استفاده از اسناد آرشيوي و منابع كتابخانه اي، با روش پژوهش هاي تاريخي، به شيوه ي توصيفي تحليلي، پاسخ گوي اين سؤال است: سپاه بهداشت در ايران، نتيجه ي عملكردي بومي بود يا ذيل برنامه هاي عمراني دولت پهلوي دوم، با توصيه هاي آمريكا در حمايت از كشورهاي جهان سوم اجرا شد؟ نتايج پژوهش، حكايت از اين دارد كه صبغه ي تاريخي و مصاديق تأييدكننده ي اهتمام به معاينه ي بيماران و درمان آن ها، ريشه در گذشته هاي تاريخي ايران دارد. ايجاد سپاه بهداشت و پذيرش آن از سوي روستاييان، به دليل ماهيت بومي و ايراني آن، در حافظه ي تاريخي ايرانيان قابل پذيرش بود؛ هرچند كه اين رويداد، در فرايند تعاملات بين المللي و سياست هاي توسعه اي كشور، مقارن اصلاحات حكومت، همراه با بهره مندي از فرصت هاي حمايتي آمريكا و در چهارچوب اصول انقلاب سفيد در ايران گسترش يافت و به فعاليتي وسيع انجاميد؛ امري كه به عنوان مدعاي مقاله ي حاضر، عملكرد بومي اين اقدام را تبيين مي كند.