دو آيت كرامت؛ بررسي آيات خلافت و امانت با ملاك كرامت انساني

در قرآن كريم، به كرامت آدمي تصريح شده است؛ اما در دو آيه ، به دو مفهوم خلافت و امانت درباره ي انسان و در سنجش با ديگر آفريدگان پرداخته شده كه از آيات دشوار و پوشيده در تفسير شمرده مي شوند. گزينش نيك از بد يا همان معناي اختيار به عنوان بنياد و ملاك كرامت انسان، مي تواند تفسيري آسان و شفاف از اين آيات ارائه دهد. آيه ي امانت ، انسان را بر خلاف آفريدگان ديگر، پذيراي امانتي مي شمارد كه از ظلوم و جهول بودن اوست و مفسران، هم، در معناي اين دو صفت و هم، در نسبت آن با پذيرش امانت، اختلاف كرده اند. اگر اين امانت ويژه، همان ويژگي انساني اختيار باشد، مي تواند در كنار دو ويژگي عدل و علم، دو ويژگي ظلم و جهل را نيز، براي انسان رقم زند. وزن فعول براي رساندن توان يك ويژگي است، نه فعليت آن و اينجا، به معني توانا به ستم يا توانا به ناداني است، در كنار عدول و علوم . پس التزام همه انسان ها به ستم و ناداني نيست. در آيه ي خلافت نيز، فرشتگان به خدا مي گويند جانشيني آدم، به پستي و خون ريزي خواهد انجاميد و خداوند نفي نكرده است؛ اما به دانشي بالاتر ارجاع مي دهد. اگر وجه خلافت نيز، همان ويژگي انساني نيك گزيني و ملزوم علم و عدل باشد، فرشتگان، به درستي، وجه مقارن آن را كه جهل و ظلم و پستي و خون ريزي است، ديده و ارزش اصل اختيار را كه نيك گزيني آزادانه در برابر نيكي جبري خودشان است، درنيافته اند؛ آنچه خلافت و تخلق و مَثَل خدا و عبوديت آزاد با كنه ربوبيت است.