مقايسۀ تطبيقي تناسبات ايوان در مساجد دورۀ صفويۀ اصفهان

بيان مسئله: با توجه به اهميت ايوان به‌عنوان عنصري اصلي در معماري مساجد، مسئله‌ مورد توجه اين پژوهش تناسبات به‌كاررفته در ايوان‌هاي اين بناها به‌عنوان ابزاري در جهت خلق اثر مطلوب و ماندگار معماري است. اين پژوهش، به مقايسه‌ تطبيقي تناسبات هندسي ايوان‌ها در هفت مسجد به‌عنوان نمونه‌ هدفمند پرداخته است. مساجد دوره‌ صفويه‌ اصفهان از آن جهت‌ مورد توجه‌ قرار گرفت‌ كه‌ معماري‌ ايراني‌-اسلامي‌ در اين‌ دوره به‌ اوج‌ خود مي‌رسد و اصفهان، پايتخت‌ اين‌ جلوه‌گري‌ها است‌. مساجد دوره‌ صفويه‌‌ اصفهان از منظر تاريخ‌ و حاكميت‌، به‌ سه‌ دوره تقسيم‌ شده‌اند. از هر دوره، مساجد انتخابي براساس پراكندگي‌ زماني‌كه بيش‌ترين تنوع هندسي در ايوان را دارا هستند‌ انتخاب و تحليل‌ شدند.هدف پژوهش: با توجه به اهميت مساجد در دوره‌ صفوي به نظر مي‌رسد در طراحي و ساخت ايوان اين مساجد از تناسبات مشخصي استفاده شده است كه پژوهش حاضر در پي كشف تناسبات ايوان‌هاي مساجد منتخب برآمده است.روش پژوهش: روش تحقيق‌، استقرايي‌ بوده كه‌ با توجه ‌به‌ غيرتصادفي‌بودن نمونه‌هاي‌ مورد بررسي‌، به‌‌شيوه‌ شبه‌تجربي‌ ابعاد و اندازه‌هاي‌ ايوان‌هاي مساجد برمبناي‌ رعايت‌ تناسبات تحليل‌ و بررسي‌ شده‌اند. داده‌هاي مورد استفاده در اين‌ پژوهش‌ با بررسي‌ اسناد و مدارك كتابخانه‌اي‌، تحليل‌ نقشه‌ها و بررسي ميداني‌ گردآوري شده است‌.نتيجه‌گيري: از بين نمونه‌هاي مورد مقايسه‌ تطبيقي، به‌عنوان نمونه‌هاي هدفمند عصر صفوي در اصفهان، تناسبات غالباً يكساني ميان ايوان‌هاي هر دوره مشاهده مي‌شود و در نماي تمام نمونه‌ها از تناسبات ايراني مشتق از شش‌ضلعي منتظم برگرفته شده است. اين تناسبات در دوره‌ اول به18/ 1 : 1 و 3/ 1 :1، در دوره‌ دوم به 18/ 1 : 1 و در دوره‌ سوم به 7/ 1: 1 و 14 / 1: 1 نزديكي بيش‌تري دارد.