فرايند تحول روحي در نظريه تغيّر حال محمد غزالي و تحول معنوي كِنِت پارگامنت

يكي از موضوعات مورد توجه مكاتب مختلف، رشد و تحول معنوي انسان در مراحل مختلف زندگي است. اين موضوع گاهي در حوزه هاي روانشناسي و عرفان به گونه هاي مشابهي تبيين و تفسير مي شود. از جمله نقاط مشترك اين پديده در دو حوزه مذكور مسئله فرايند تحول است كه از ديدگاه نويسندگان متون عرفاني و همچنين پژوهشگران حوزه روانشناسي نظمي مشخص و معين دارد. در حوزه عرفان اسلامي، محمد غزالي از جمله نويسندگاني است كه در بررسي و تبيين مقامات توبه به اين موضوع توجه نشان داده است. او در آثار متعدد خويش از اين موضوع با عنوان تغيرّ حال ياد كرده است و آن را شامل سه مرحله علم، حال و عمل مي داند. در حوزه روانشناسي نيز كِنِت پارگامنت، يكي از ابعاد تحول روحي انسان را تحول معنوي مي داند كه شامل سه مرحله آگاهي ، رهاسازي و جايگزيني است. در اين مقاله نظريات هر دو نويسنده به روش توصيفي -تطبيقي به منظور تبيين فرايند تحول روحي مورد بررسي قرار خواهد گرفت. نتيجۀ اين پژوهش نشان خواهد داد كه فرايند تحول روحي در حوزه هاي روانشناسي معنويت گرا و عرفان اسلامي به سبب پيوند با امور مقدس و متعالي از روندي يكسان و مشابه برخوردار است.