تجزيه ژنتيكي عملكرد و صفات مرتبط با عملكرد گندم نان (.Triticum aestivum L) تحت شرايط آبياري كامل و تنش خشكي دوره زايشي

به‌منظور تجزيه ژنتيكي عملكرد و برخي صفات مورفولوژيك گندم نان هشت رقم گندم نان شامل استار، تيرگان، احسان، شيرودي، بم، تجن، يانگ و اكبري در يك بلوك تلاقي كشت شدند و تلاقي‌هاي مستقيم بين هشت رقم مذكور به‌منظور توليد نسل ‌F1 انجام شد. نتاج حاصل از تلاقي به همراه والدين آن‌ها در قالب طرح بلوك‌هاي كامل تصادفي با سه تكرار در ايستگاه تحقيقات كشاورزي گرگان تحت دو شرايط آبياري كامل و تنش خشكي دوره زايشي در سال زراعي 1400-1399 مورد ارزيابي قرار گرفتند. اعمال تنش خشكي انتهايي در مرحله ظهور كامل سنبله (زادوكس 60) انجام شد. نتايج تجزيه واريانس مركب صفات در دو محيط عادي و تنش خشكي دوره زايشي نشان داد كه اثر متقابل ژنوتيپ×محيط براي صفات عملكرد دانه، عملكرد بيولوژيك و وزن صد دانه معني‌دار بود. بيشترين مقادير تركيب‌پذيري عمومي در صفات عملكرد بيولوژيك، عملكرد دانه، شاخص برداشت، تعداد دانه در سنبله و وزن صد دانه در هر دو شرايط آبياري كامل و تنش خشكي مربوط به رقم تيرگان بود. حداكثر تركيب‌پذيري خصوصي عملكرد دانه در شرايط آبياري كامل مربوط به تلاقي تجن×اكبري بود. تحت شرايط تنش خشكي تلاقي بم×اكبري در صفت عملكرد بيولوژيك و عملكرد دانه حداكثر تركيب‌پذيري خصوصي را داشت از طرفي در صفات وزن صد دانه، شاخص برداشت و تعداد دانه در سنبله نيز تركيب‌پذيري خصوصي بالايي داشت و به‌عنوان تلاقي مطلوب تحت تنش خشكي شناخته شد. به طور كلي در صفات عملكرد دانه، عملكرد بيولوژيك و وزن صد دانه وراثت‌پذيري خصوصي در شرايط تنش كمتر از شرايط آبياري كامل بود. نتايج اين پژوهش نشان داد كه در هر دو شرايط آبياري كامل و تنش خشكي مي‌توان بهبود ژنتيكي صفات ارتفاع بوته و طول پدانكل را در نسل‌هاي مقدماتي نتاج اين تلاقي‌ها انجام داد، در حالي كه در ساير صفات بايستي انجام گزينش تا نسل‌هاي پيشرفته ادامه‌ يابد.