بررسي (صدور جواب‌هاي گوناگون از ائمه اطهار عليه السلام به سوالات يكسان شيعيان) از اسباب اختلاف حديث

حديث و سنت با آسيب‌هاي فراواني مواجه شده است كه يكي از مهمترين آن‌ها پديدۀ اختلاف و تعارض روايات است. يكي از اسباب مغفولِ اختلاف احاديث كه كمتر بدان پرداخته شده است، رويكرد اهل‌بيت(ع) در اختلاف‌افكني ميان شيعيان است. صدور جواب‌هاي گوناگون از ائمهٔ اطهار(ع) به سؤالات يكسان شيعيان و حكمت اتخاذ چنين رويكردي توسط اهل‌بيت(ع) در دفع شبهات اعتقادي، مؤثر است و ما را با شئون معصوم در استفاده از ويژگي‌هاي كلام و سخن آشنا مي‌سازد. صدور جواب‌هاي گوناگون از ائمهٔ اطهار(ع) در روايات متعددي اشاره شده و باور و پذيرش آن براي اصحاب ائمه سخت و دشوار جلوه كرده است. در اين نوشتار به برخي از كاربست‌هاي اين رويكرد در فقه و احكام شرعي اشاره و به مباني و نوآوري‌هاي ميرزا مهدي اصفهاني و آيت‌اللّه سيدعلي سيستاني توجه مي‌شود. اين دو فقيهِ حديث‌شناس ضمن تبيين حكمت‌هاي متعدد اين پديده، آن را داراي ماهيتي متفاوت از تقيه (موافقت با عامه) دانسته‌ و با نقد و تحليل كلام ديگر انديشمندان به شواهد روايي و مصاديق آن پرداخته‌اند.