نسبت آفند - پدافند در رهنامه نظامي ايران با آرمان‏گرايي - واقع‏گرايي در سياست خارجي (۱۳۶۸-۱۴۰۰)

برنامه‏ هاي پنج‏ساله توسعه كشور در غياب هرگونه دكترين دفاعي مدون و دوره ‏اي در ج.ا. ايران، مهمترين منبع شناخت «ديدگاه ‏هاي اعلامي» تهران در سپهر نظامي و نيز برجسته‏ ترين ابزار تأثيرگذاري دولت بر جهت‏ گيري‏ هاي دفاعي كشور محسوب مي‏ شوند. مقاله حاضر با هدف كشف رابطه ميان «موازنه آفند-پدافند در دكترين نظامي ج.ا. ايران» با «موازنه آرمان‏گرايي-واقع‏گرايي در گفتمان سياست خارجي دولت‏ها» بشيوه تحليل مضمون انجام شده است. پرسش اصلي مقاله اين بوده است كه «موازنه آفند-پدافند در دكترين نظامي جمهوري اسلامي ايران (برحسب مفاد نظامي/دفاعي برنامه ‏هاي پنج‏ساله توسعه كشور) چه نسبتي با موازنه آرمان‏گرايي-واقع‏گرايي در گفتمان سياست خارجي دولت‏ها (برحسب فهم رؤساي جمهور از محيط بين‏المللي و شيوه مطلوب مواجهه با آن) دارد؟ يافته ‏هاي پژوهش، وجود تعادل نسبي در موازنه آرمان‏گرايي-واقع‏گرايي در گفتمان سياست خارجي دولت هاشمي را نشان مي‏ دهند و درحالي‏كه اين موازنه در دولت احمدي ‏نژاد به ‏سمت آرمان‏گرايي گرايش داشت، در دولت‏هاي روحاني و به ‏ويژه خاتمي با تمايل به آرمان‏گرايي همراه بوده است. از سوي ديگر، موازنه آفند-پدافند در برنامه ‏هاي اول/دوم توسعه در دولت هاشمي و نيز برنامه ‏هاي سوم/چهارم در دولت خاتمي به‏سمت دفاع گرايش داشتند، اما در برنامه پنجم در دولت احمدي ‏نژاد و برنامه ششم در دولت روحاني به‏سمت آفند متمايل شدند. وجود همبستگي مثبت، اما ضعيف ميان «آرمان‏گرايي با آفند» و نيز ميان «واقع‏گرايي با پدافند» را مي ‏توان به نقش حداقلي قوه مجريه در تأثيرگذاري بر دكترين نظامي ايران به‏ واسطه تدوين برنامه‏ هاي توسعه كشور نسبت داد.