بررسي گونه شناسي پيمان و بازنمايي كاركردهاي آن در خمسۀ نظامي گنجوي

خمسۀ نظامي گنجوي شامل مجموعه هاي متنوعي در انواع ادب غنايي، عرفاني، اخلاقي و ... است. شاعر در هر يك از منظومه ها به فراخور درك و بينش مخاطب به مسائلي پرداخته و بخشي از باورها و آيين هاي جامعۀ بشري به ويژه ايرانيان را شرح داده است. يكي از اين آداب، عقد پيمان و سوگند ياد كردن ضمن آن است كه در ساختار فكري نظامي، گاهي جنبه اي دووجهي دارد و گاهي در سطح روساخت متوقف مي شود. در پژوهش حاضر با استناد به منابع كتابخانه ا ي و روش توصيفي- تحليلي، انواع پيمان و كاركردهاي آن در خمسۀ نظامي كاويده و بررسي شده است. نتايج تحقيق نشان مي دهد كه در يك نگاه كلي، پيمان ها به دو دستۀ مكتوب و غيرمكتوب تقسيم مي شوند. نوع مكتوب آن، شامل پيمان هاي سياسي- امنيتي و پيوند زناشويي است. نوع غيرمكتوب زيرشاخه هايي دارد كه عبارت است از: پيمان هاي اخلاقي (رعايت آزرم و وفاداري)، شهرياري، انگيزشي، همكاري، صلح و انقياد، زينهارخواهي، الهي، رازگويي و وفاداري به شاه. تنوعي كه در اين دسته بندي وجود دارد، تأييد مي كند كه پيمان در خمسۀ نظامي، صرفاً امري اجتماعي نيست و مقوله هاي شناحتي و معرفتي، اخلاقي و تعليمي، سياسي و امنيتي، ديني و اعتقادي و ... با آن ارتباط دارد.